"Hội chứng tổ ấm trống" là cách gọi cảm giác trống trải, buồn, lạc lõng của cha mẹ khi con lớn rời nhà đi học hoặc đi làm xa. Đây không phải một bệnh, mà là một chặng chuyển của gia đình. Với hôn nhân, chặng này là lúc hai vợ chồng đứng trước nhau sau nhiều năm lấy con làm trung tâm. Việc nên làm là cho phép mình buồn, nói với nhau về cảm giác ấy, rồi từ từ dựng lại nhịp sống của hai người: việc chung mới, thời gian riêng của mỗi người, và cách giữ liên lạc với con mà không bám lấy con.
Nhiều cha mẹ kể rằng ngày tiễn con lên đường là ngày vui, nhưng một tuần sau mới thấy hụt hẫng. Bữa cơm bớt một bát, căn phòng không còn tiếng nhạc, câu chuyện giữa hai vợ chồng bỗng ít hẳn. Bài này đi qua vì sao cảm giác ấy đến, nó khác nhau thế nào ở hai người, các bước làm quen lại với nhau, câu nên tránh và khi nào nên tìm người giúp.
Vì sao nhà vắng con lại chạm tới hôn nhân
Suốt mười tám, hai mươi năm, lịch sống của gia đình xoay quanh con: giờ đưa đón, giờ học thêm, bữa cơm theo giờ con về, kỳ nghỉ theo lịch nghỉ của con. Phần lớn câu chuyện giữa hai vợ chồng cũng là chuyện con. Khi con rời nhà, cái trục ấy biến mất, và hai người đột nhiên có rất nhiều thời gian, nhưng không quen dùng nó cho nhau.
Có cặp nhận ra mình vẫn hợp, vẫn vui khi ở cạnh nhau, chỉ cần một thời gian làm quen. Có cặp nhận ra những khoảng cách đã lớn dần nhiều năm mà con che đi. Con đi rồi, những chuyện chưa giải quyết giữa hai người lộ ra, như cách dùng tiền, chuyện ai quyết, những tổn thương cũ chưa nói. Điều này không có nghĩa là hôn nhân hỏng, mà là đã tới lúc cần nhìn vào chuyện của hai người.
Thêm vào đó, chặng này thường trùng với tuổi trung niên muộn: sức khoẻ thay đổi, công việc sắp tới tuổi nghỉ, bố mẹ già yếu. Cảm giác mất mát vì con đi xa chồng lên những lo lắng khác, làm người ta dễ buồn, dễ cáu với người đang ở gần nhất là bạn đời.
Mỗi người có thể trải qua chặng này rất khác nhau
Người gần con hơn thường hụt hẫng nhiều hơn. Ai là người lo bữa ăn, đưa đón, nghe con tâm sự hằng ngày thì khi con đi, khoảng trống của người ấy lớn hơn. Đó có thể là bố hoặc mẹ, tuỳ từng nhà.
Người kia có thể thấy nhẹ nhõm, rồi lại thấy có lỗi. Có người thở phào vì bớt việc, có thêm thời gian cho mình, rồi lại thấy áy náy khi thấy bạn đời buồn. Cả hai cảm giác đều bình thường.
Có người buồn mà không nói. Nhiều người, nhất là những ai quen gồng, không nói mình nhớ con mà chuyển sang làm việc nhiều hơn, ít nói hơn, hoặc cáu bẳn vì chuyện nhỏ.
Có người bám lấy con qua điện thoại. Gọi nhiều lần mỗi ngày, hỏi từng bữa ăn, từng chuyện bạn bè. Ý tốt, nhưng dễ làm con thấy ngột ngạt và làm bạn đời thấy mình vẫn đứng ngoài.
Có người muốn bắt đầu điều mới ngay. Đi học, đi làm thêm, đi du lịch, đổi nhà. Người kia nếu chưa sẵn sàng có thể thấy bị bỏ lại lần thứ hai.
Các bước làm quen lại với cuộc sống chỉ còn hai
Không cần vội lấp đầy khoảng trống. Các bước dưới đây giúp hai người dựng lại nhịp sống chung từ từ, theo sức của cả hai.
- Nói với nhau về cảm giác của mình. "Từ hôm con đi, em thấy nhà trống quá. Anh có thấy vậy không?" Chỉ cần nghe, không cần khuyên người kia "đừng buồn nữa".
- Giữ một nếp chung mới. Bữa cơm hai người vẫn dọn tử tế, vẫn ngồi đối diện nhau, vẫn hỏi nhau chuyện trong ngày. Nếp nhỏ này giữ cho nhà không thành chỗ hai người ngủ chung.
- Thống nhất cách liên lạc với con. Hai vợ chồng bàn với nhau và với con: gọi mấy lần mỗi tuần, ai gọi, hỏi những gì. Như vậy con không bị hỏi dồn, và hai người không tranh nhau giữ con.
- Tìm lại một việc của riêng hai người. Một việc trước đây có con thì không làm được: đi bộ buổi tối, về thăm bạn cũ, đi một chuyến ngắn giữa tuần, học chung một lớp.
- Để mỗi người có việc riêng. Một người muốn học thêm, một người muốn trồng cây. Ủng hộ việc riêng của nhau giúp mỗi người có lại niềm vui, rồi đem niềm vui đó về chia với người kia.
- Nói về những năm sắp tới. Khi về hưu mình muốn sống thế nào, có chuyển chỗ ở không, có muốn gần con không. Kế hoạch chung giúp hai người thấy lại mình là một đội.
Có tháng buồn, tháng vui, không sao. Cảm giác trống trải thường dịu dần sau vài tháng khi hai người có nhịp sống mới.
Giữ liên lạc với con mà không bám lấy con
Cha mẹ ở chặng tổ ấm trống dễ dồn hết tình cảm vào điện thoại: chờ con gọi, nhắn liên tục, buồn nếu con trả lời chậm. Điều này vừa làm con khó tự lập, vừa làm hai vợ chồng tiếp tục lấy con làm trung tâm thay vì nhìn lại nhau.
Một cách làm cân bằng là hẹn với con một khung giờ gọi cố định mỗi tuần, cả hai vợ chồng cùng nói chuyện. Giữa tuần thì nhắn ngắn, không đòi trả lời ngay. Khi con kể khó khăn, nghe trước, hỏi con muốn được giúp gì, đừng vội lao vào giải quyết thay con.
Hai vợ chồng cũng nên thống nhất cách nói với con: không than với con là nhà buồn, bố mẹ cô đơn, vì con sẽ thấy có lỗi khi đi. Thay vào đó, kể cho con nghe bố mẹ đang làm gì mới, đi đâu, để con yên tâm rằng bố mẹ vẫn sống vui. Như vậy cũng là cho chính hai người một lý do để có việc mới mà kể.
Câu nên tránh trong chặng tổ ấm trống
Khi đang buồn, người ta dễ nói những câu làm bạn đời thấy mình không đủ, hoặc thấy nỗi buồn của mình bị gạt đi.
- "Con đi rồi, nhà này chẳng còn gì vui." — người bạn đời nghe như mình không đáng kể.
- "Có gì đâu mà buồn, nó lớn rồi." — gạt nỗi buồn của người kia đi, khiến họ thôi chia sẻ.
- "Tại anh/em nuông con quá nên giờ mới thế." — đổ lỗi lúc người kia đang yếu lòng.
- "Giờ thì ai lo việc nấy." — biến khoảng trống thành khoảng cách, đúng lúc hai người cần lại gần nhau.
- Than thở với con về chuyện bố mẹ cô đơn, buồn bã — làm con thấy có lỗi và làm hai người tiếp tục dựa vào con thay vì dựa vào nhau.
Khi thấy người kia buồn, một câu đơn giản thường đủ: "Anh cũng nhớ con. Tối nay mình đi bộ một vòng rồi kể chuyện con hồi bé nhé."
Khi chỉ một người muốn làm quen lại
Thường xảy ra cảnh một người rất muốn hai vợ chồng có nếp mới, người kia lại thu mình: đi làm về là xem tivi, cuối tuần ngủ, hoặc lao vào việc cơ quan nhiều hơn trước. Người muốn thay đổi dễ thấy tủi, nghĩ rằng người kia không cần mình. Thật ra, nhiều người đối diện khoảng trống bằng cách lấp nó lại bằng việc quen thuộc, vì nói ra cảm xúc với họ khó hơn.
Người muốn thay đổi có thể bắt đầu bằng lời mời nhỏ, cụ thể, dễ nhận lời: "Chiều mai anh về sớm một chút, mình đi bộ ra bờ hồ rồi ăn bát phở nhé." Một lời mời cụ thể dễ được đồng ý hơn câu chung chung kiểu "mình phải dành thời gian cho nhau". Khi người kia nhận lời, đừng biến buổi đó thành buổi trách vì sao lâu nay không chịu đi.
Nếu nhiều lần mời mà người kia đều từ chối, nên nói thẳng cảm giác của mình trong một lúc bình tĩnh: "Từ khi con đi, em thấy hai đứa mình như hai người ở trọ. Em không trách anh, em chỉ sợ mình xa nhau thêm." Đồng thời, người muốn thay đổi cũng nên chăm cho niềm vui riêng của mình, bạn bè, sở thích, sức khoẻ, để không đặt toàn bộ hạnh phúc lên một người đang chưa sẵn sàng. Một người sống vui thường có sức kéo người kia lại gần hơn một người chờ đợi.
Khi nào nên tìm người giúp
Buồn vài tuần, vài tháng sau khi con đi là bình thường. Nhưng nếu nỗi buồn kéo dài, kèm mất ngủ, chán ăn, không còn hứng thú với điều gì, hay cảm giác mình vô dụng, người đó nên đi gặp bác sĩ để được kiểm tra. Đây là chuyện sức khoẻ, không nên tự chịu, cũng không nên tự mua thuốc.
Nếu con đi rồi mà hai vợ chồng thấy không còn gì để nói, hoặc những chuyện cũ chưa giải quyết bắt đầu thành cãi vã thường xuyên, một chuyên gia tư vấn hôn nhân – gia đình có thể giúp hai người nhìn lại và học cách sống chung ở chặng mới.
Nếu căng thẳng đã thành xúc phạm, đập phá, đe doạ, đó là bạo lực gia đình chứ không phải nỗi buồn tổ ấm trống. An toàn đặt lên trước: tìm tới người thân, chính quyền xã hoặc phường, hội phụ nữ nơi mình ở, gọi 113 khi nguy hiểm.
Câu hỏi thường gặp
Hội chứng tổ ấm trống có phải là bệnh không?
Không phải bệnh, mà là cách gọi cảm giác buồn, trống trải của cha mẹ khi con rời nhà. Phần lớn sẽ dịu dần khi gia đình có nhịp sống mới. Nếu nỗi buồn kéo dài kèm mất ngủ, chán ăn, mất hứng thú, nên đi gặp bác sĩ.
Con đi học xa thì vợ chồng nên làm gì để bớt buồn?
Nói với nhau về cảm giác của mình, giữ bữa cơm chung tử tế, tìm lại một việc của riêng hai người, và để mỗi người có một việc riêng mới. Bàn với nhau cách liên lạc với con để không dồn hết tình cảm vào điện thoại.
Có nên gọi điện cho con mỗi ngày không?
Tuỳ con và tuỳ nhà, nhưng nhiều gia đình thấy một khung giờ gọi cố định mỗi tuần, cả hai vợ chồng cùng nói, giữa tuần nhắn ngắn là vừa. Gọi quá nhiều có thể làm con khó tự lập và làm cha mẹ khó dứt ra để sống nhịp mới.
Con đi rồi vợ chồng thấy không còn gì để nói là sao?
Nhiều năm câu chuyện chủ yếu xoay quanh con nên khi con đi, hai người quên cách nói chuyện khác. Có thể bắt đầu lại bằng câu hỏi về ngày của nhau, chuyện cũ hồi mới quen, kế hoạch sắp tới. Nếu vẫn khó, một chuyên gia tư vấn có thể giúp.
Một người buồn, một người thấy nhẹ nhõm thì có sao không?
Không sao, hai cảm giác đều bình thường. Người thấy nhẹ nhõm nên tôn trọng nỗi buồn của người kia, không gạt đi. Người buồn cũng nên hiểu người kia không vô tâm, chỉ đang trải qua chặng này theo cách khác.
Có nên chuyển nhà hay đổi việc ngay khi con vừa đi?
Không nên vội quyết những việc lớn khi đang buồn. Cho mình vài tháng làm quen với nhịp mới, rồi hai vợ chồng cùng bàn kỹ. Quyết định đưa ra khi bình tĩnh thường hợp với cả hai hơn.