Ở tuổi trung niên, khoảng bốn mươi tới năm mươi lăm, vợ chồng dễ thấy chán chường và xa nhau vì nhiều áp lực dồn cùng lúc: công việc ở đỉnh hoặc chững lại, con đang tuổi ăn học tốn kém, bố mẹ hai bên yếu dần, sức khoẻ của chính mình bắt đầu đổi. Mỗi người tự gồng phần của mình và ít khi nói ra. Tìm lại nhau ở chặng này bắt đầu từ việc gọi tên áp lực của từng người, chia gánh cho rõ, chăm sức khoẻ cho nhau, và cho phép nhau thay đổi thay vì đòi người kia giữ nguyên như hai mươi năm trước.
Nhiều người ở tuổi này kể một cảm giác giống nhau: đứng giữa, phía trên là bố mẹ già, phía dưới là con, bên cạnh là người bạn đời cũng đang mệt như mình. Bài này đi qua chuyện gì đang diễn ra ở cả hai phía, các bước tìm lại nhau, câu nên tránh, và dấu hiệu cần gặp bác sĩ hay chuyên gia.
Chuyện gì xảy ra với hôn nhân ở tuổi trung niên
Tuổi trung niên là lúc nhiều thứ cùng đạt đỉnh. Trách nhiệm ở nơi làm việc lớn nhất, hoặc ngược lại, người ta bắt đầu thấy mình chững lại, khó đổi nghề, lo bị thay thế. Con đang tuổi đi học cấp hai, cấp ba hoặc vào đại học, chi phí và nỗi lo đều nhiều. Bố mẹ hai bên bắt đầu ốm đau, cần người đưa đi khám, cần người ở cạnh.
Cùng lúc ấy, cơ thể cũng đổi. Ngủ kém hơn, dễ mệt hơn, có người bắt đầu phải uống thuốc đều. Những thay đổi về sức khoẻ ở cả nam lẫn nữ tuổi này có thể ảnh hưởng tới tâm trạng, làm người ta dễ cáu, dễ buồn mà không rõ vì sao. Đây là điều nên nói với bác sĩ, không nên tự đoán.
Trong hôn nhân, chặng này hay sinh ra câu hỏi "chỉ có thế này thôi sao". Hai mươi năm qua đã lo xong nhiều việc, nhưng nhìn sang người bên cạnh lại thấy xa lạ. Có người muốn làm điều gì đó khác hẳn, đổi việc, học lại, đi xa. Có người chỉ muốn yên. Nếu không nói với nhau, hai mong muốn này dễ thành hai hướng đi khác nhau.
Nhìn từ hai phía: mỗi người đang gồng điều gì
Gồng chuyện tiền. Một hoặc cả hai lo học phí của con, tiền thuốc men cho bố mẹ, khoản để dành cho tuổi già. Người lo nhiều thường im lặng vì không muốn người kia lo theo, nhưng sự im lặng ấy lại bị hiểu là xa cách.
Gồng chuyện bố mẹ. Người con trưởng, người con gần nhà thường gánh phần chăm bố mẹ nhiều hơn anh chị em. Người bạn đời nếu không được nói rõ dễ thấy mình bị gạt ra hoặc bị dồn việc mà không được hỏi.
Gồng chuyện công việc. Có người đang ở vị trí cao, áp lực nặng; có người đang lo mất việc. Cả hai đều ít kể ở nhà vì thấy "nói ra cũng chẳng để làm gì".
Gồng chuyện sức khoẻ. Đau lưng, mất ngủ, huyết áp, mệt mỏi kéo dài. Nhiều người giấu bạn đời vì sợ người kia lo, hoặc tự thấy mình yếu đi mà ngại thừa nhận.
Gồng chuyện tuổi tác. Thấy mình già đi, lo không còn hấp dẫn, lo mình đã bỏ lỡ điều gì đó trong đời. Cảm giác này có ở cả hai giới, chỉ là mỗi người biểu hiện khác nhau.
Các bước tìm lại nhau ở tuổi trung niên
Không cần những thay đổi lớn. Các bước dưới đây giúp hai người từ chỗ "mỗi người tự gồng" chuyển sang "cùng gánh với nhau".
- Ngồi lại kể cho nhau nghe mình đang gồng gì. "Dạo này anh lo chuyện công ty nhiều, anh im không phải vì giận em. Còn em, em đang lo nhất chuyện gì?" Chỉ cần nghe, chưa cần giải quyết.
- Chia gánh chăm bố mẹ cho rõ. Bố mẹ bên nào, ai đưa đi khám, ai gọi điện hằng ngày, tiền thuốc men tính thế nào. Nói rõ giúp người kia không thấy bị dồn việc hay bị gạt ra.
- Đi khám sức khoẻ cùng nhau. Hẹn nhau đi kiểm tra định kỳ, nhắc nhau uống thuốc đúng như bác sĩ dặn. Chăm sức khoẻ của nhau là một cách nói "anh/em muốn mình còn đi với nhau lâu".
- Cho phép nhau thay đổi. Nếu người kia muốn học thêm, đổi việc, tập một môn mới, hỏi để hiểu thay vì gạt đi. "Em kể thêm cho anh nghe vì sao em muốn làm việc đó?"
- Tìm lại một việc chỉ của hai người. Đi bộ sáng, uống trà tối, về thăm nơi hai người từng quen nhau. Không cần lớn, cần đều.
- Nói về những năm tới. Mười năm nữa mình muốn sống ở đâu, làm gì, khi con đi rồi thì hai đứa thế nào. Nói về tương lai chung giúp hai người thấy lại mình là một đội.
Nhiều cặp thấy tuổi trung niên là lúc họ hiểu nhau hơn bao giờ hết, vì đã cùng đi qua đủ chuyện. Điều kiện là hai người chịu mở lòng nói về điều đang gồng.
Câu nên tránh khi cả hai đang nhiều áp lực
Ở tuổi này, lòng tự trọng dễ tổn thương hơn. Những câu dưới đây thường chạm đúng chỗ đau của người kia.
- "Già rồi còn bày đặt." — gạt đi mong muốn thay đổi của người kia, khiến họ thấy mình bị nhốt trong một khuôn cũ.
- "Có mỗi việc đó mà cũng than." — người nghe thấy áp lực của mình bị coi nhẹ và sẽ thôi kể.
- "Bố mẹ anh/em thì anh/em tự lo." — chia đôi gia đình thành hai phe, trong khi đây là lúc hai người cần đứng cùng phía nhất.
- "Hồi trẻ anh/em đâu có thế." — so với một con người đã không còn, người nghe thấy bất lực.
- Chê ngoại hình, cân nặng, tóc bạc của nhau, kể cả nói đùa — ở tuổi này những câu đùa ấy để lại vết lâu hơn người nói nghĩ.
Thay vào đó, thử dùng câu hỏi mở: "Anh/em đang cần gì nhất lúc này?" Câu hỏi đơn giản nhưng ít người hỏi nhau ở tuổi trung niên.
Chuyện tiền ở tuổi trung niên: nói cho rõ để bớt gồng một mình
Ở tuổi trung niên, chuyện tiền ít khi là chuyện tiêu xài hằng ngày, mà là những khoản lớn và dài: học của con, thuốc men của bố mẹ, phần để dành cho lúc mình về già. Nhiều nhà có một người nắm gần hết, người kia chỉ biết lờ mờ. Người nắm tiền thấy mình gánh một mình, người không nắm thấy mình bị để ngoài, cả hai đều không yên.
Không cần một bảng sổ sách chi li. Chỉ cần một buổi ngồi lại để cả hai cùng biết bức tranh chung: nhà mình đang có những khoản lớn nào sắp tới, ai đang lo khoản nào, khoản nào đang thấy căng. Có thể mở lời: "Anh muốn hai đứa cùng nhìn qua mấy khoản lớn của mấy năm tới, để em không phải lo một mình, mà anh cũng biết mình đang ở đâu."
Những quyết định lớn, như giúp tiền cho anh chị em, cho người thân vay, đổi chỗ ở, nên bàn chung chứ không một người tự quyết rồi báo sau. Bàn chung không có nghĩa là phải đồng ý hết, mà là người kia được biết, được hỏi và được nói. Ở tuổi này, cảm giác được tin tưởng trong chuyện tiền đôi khi quan trọng ngang chính số tiền.
Nếu chuyện tiền đã thành căng thẳng lớn, như nợ nần một người tự gánh, hay hai người bất đồng hoàn toàn về cách chi, nên tìm người có chuyên môn tài chính hoặc chuyên gia tư vấn gia đình để bàn cho tỉnh táo, thay vì để nó thành đề tài cãi nhau mỗi tối.
Khi chỉ một người muốn tìm lại nhau
Thường một người nhận ra khoảng cách trước, người kia đang quá bận hoặc quá mệt để để ý. Người nhận ra trước có thể bắt đầu từ việc nhỏ: hỏi han sức khoẻ, mời đi bộ một vòng, cảm ơn khi người kia lo cho bố mẹ mình. Không cần nói "mình phải cứu hôn nhân", chỉ cần làm những việc của người còn thương nhau.
Nếu người kia vẫn khép kín, nên nói thẳng nhưng nhẹ: "Em thấy anh mệt lắm. Em không cần anh giải thích gì, em chỉ muốn anh biết là em ở đây." Nhiều người ở tuổi trung niên không thiếu tình cảm, chỉ thiếu cảm giác được phép mệt trước mặt người mình thương.
Cũng nên chăm chính mình. Một người kiệt sức thì khó kéo người kia lại gần. Giữ giấc ngủ, sức khoẻ, bạn bè, một việc mình thích, để mình còn đủ sức làm phần của mình trong hôn nhân.
Lúc nào nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia
Nếu vợ hoặc chồng buồn bã, chán nản kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, mất hứng thú với mọi thứ, hay cáu bẳn bất thường, hoặc có ý nghĩ tiêu cực về bản thân, nên đi khám bác sĩ. Những thay đổi về sức khoẻ ở tuổi trung niên có thể ảnh hưởng nhiều tới tâm trạng, và bác sĩ là người phù hợp để xem xét, không nên tự chẩn đoán hay tự mua thuốc.
Nếu hai người đã xa nhau tới mức không còn nói chuyện, hoặc một người đang có tình cảm với người khác, một chuyên gia tư vấn hôn nhân – gia đình có thể giúp hai người nhìn lại và quyết định cùng nhau. Chuyện chăn gối nếu là một khó khăn thì cũng nên nói với bác sĩ hoặc chuyên gia tư vấn, không cần ngại.
Nếu áp lực biến thành uống rượu nhiều, đập phá, xúc phạm hay đánh nhau, đó là bạo lực gia đình, không phải "khủng hoảng tuổi trung niên". An toàn phải đặt lên trước: tìm tới người thân, chính quyền xã hoặc phường, hội phụ nữ, và gọi 113 khi nguy hiểm.
Câu hỏi thường gặp
Khủng hoảng tuổi trung niên có ảnh hưởng tới hôn nhân không?
Có thể ảnh hưởng nhiều, vì đây là lúc áp lực công việc, con cái, bố mẹ già và sức khoẻ dồn lại cùng lúc. Nếu hai người không nói với nhau, mỗi người tự gồng và xa dần. Nếu nói được, đây cũng có thể là chặng hai người gắn bó hơn.
Chồng hoặc vợ tuổi trung niên hay cáu gắt thì nên làm gì?
Trước hết hỏi han nhẹ nhàng xem người kia đang lo gì, không vội trách. Nếu cáu gắt đi kèm mất ngủ, mệt mỏi kéo dài hay buồn chán, nên khuyên và đi cùng người kia đến bác sĩ để kiểm tra sức khoẻ.
Vợ chồng tuổi trung niên làm sao để bớt nhàm chán?
Tìm lại một việc chỉ của hai người làm đều đặn, như đi bộ, uống trà, học một thứ mới cùng nhau, và cho phép nhau thay đổi. Nói về kế hoạch mười năm tới cũng giúp hai người thấy lại mình là một đội.
Một người muốn đổi việc ở tuổi trung niên, người kia lo thì làm sao?
Ngồi lại nói rõ vì sao muốn đổi, rủi ro là gì, gia đình cần chuẩn bị gì. Người lo nên hỏi để hiểu trước khi phản đối, người muốn đổi nên lắng nghe nỗi lo của người kia. Quyết định lớn nên là quyết định chung.
Chăm bố mẹ già làm vợ chồng hay căng thẳng thì sao?
Nên nói rõ ai lo việc gì cho bố mẹ bên nào, chi phí tính thế nào, và có thể nhờ thêm anh chị em chia việc. Ghi nhận công sức của người kia khi họ chăm bố mẹ mình cũng giúp giảm căng thẳng rất nhiều.
Khi nào vợ chồng trung niên nên đi tư vấn?
Khi đã thử nói chuyện mà không gỡ được, khi hai người im lặng với nhau kéo dài, hoặc khi có người thứ ba xuất hiện. Đi tư vấn sớm giúp hai người còn nhiều thiện chí để nghe nhau hơn là đợi tới lúc quá mệt.