Khi một người đi làm xa, người ở nhà gần như gánh trọn việc nhà và con cái, còn người đi xa mang nỗi nhớ, sự cô đơn và áp lực kiếm tiền; cân bằng chỉ giữ được khi cả hai cùng nhìn thấy phần nặng của người kia. Người đi xa vẫn nhận được nhiều việc qua điện thoại, và khi về nhà thì nhận việc thật chứ không làm khách. Người ở nhà cần có giờ nghỉ thật, có người đỡ, và được ghi nhận bằng việc làm chứ không chỉ bằng tiền gửi về.
Người đi xa có thể là chồng làm công trình, đi tàu, đi xuất khẩu lao động, cũng có thể là vợ đi làm ở thành phố khác hoặc ở nước ngoài. Hai chiều đều có, và đều cần cách nhìn từ hai phía.
Người ở nhà gánh gì, người đi xa mang gì
Người ở nhà gánh cả phần việc lẫn phần quyết. Mọi việc trong nhà, từ sửa bóng đèn, đưa con đi khám, đi đám giỗ hai bên tới họp phụ huynh, đều do một người làm. Không có ai để thay phiên khi ốm, khi mệt, khi con thức cả đêm.
Người ở nhà còn gánh sự cô đơn trong việc. Có những tối con sốt, một mình bế con đi viện, không ai để nói một câu "để anh bế". Mệt nhất không phải là việc mà là cảm giác không có ai cùng.
Người đi xa mang áp lực kiếm tiền. Họ đi xa vì công việc hoặc thu nhập, và thường thấy mình phải gửi về đủ để xứng với sự vắng mặt. Một tháng gửi ít hơn có thể làm họ mất ngủ.
Người đi xa mang nỗi nhớ và cảm giác ngoài cuộc. Họ bỏ lỡ những ngày con biết đi, con lên lớp, những bữa cơm có ông bà. Khi gọi về, họ thấy mình như khách trong chính gia đình mình.
Cả hai đều mệt theo cách người kia không thấy. Người ở nhà thấy người đi xa được tự do, không phải lo con; người đi xa thấy người ở nhà được ở gần con, không phải sống một mình nơi lạ. Cả hai đều chỉ thấy phần nhẹ của người kia.
Vì sao hai người dễ cùng thấy mình thiệt
Khi cách xa, hai người chỉ nhìn thấy nhau qua màn hình điện thoại vài phút mỗi ngày, thường vào lúc cả hai mệt nhất. Người ở nhà vừa cho con ngủ xong, ngồi xuống thở; người đi xa vừa tan ca, nằm trong phòng trọ hay lán trại. Cuộc gọi dễ thành nơi trút nỗi mệt, và mỗi bên nghe người kia kể khổ thì lại nghĩ "mình còn khổ hơn".
Thêm vào đó, tiền gửi về dễ bị dùng như một đơn vị so sánh. Người đi xa có thể vô tình nói "anh gửi về đủ rồi mà", như thể tiền đã trả cho phần việc nhà. Người ở nhà có thể đáp "tiền thì ai chẳng kiếm được", gạt đi sự vất vả nơi xa. Hai câu đó đều đóng cửa cuộc nói chuyện.
Ví dụ giả định: anh Long làm công trình ở một tỉnh phía Nam, hai tháng về một lần. Chị Ngọc ở nhà với hai con và mẹ chồng già. Mỗi lần anh về, anh muốn nghỉ ngơi, đi gặp bạn bè, vì hai tháng làm không nghỉ. Chị muốn anh nhận hết việc, vì hai tháng chị không nghỉ. Hai mong muốn đều chính đáng, và nếu không nói ra trước, kỳ nghỉ nào cũng thành kỳ cãi.
Người đi xa vẫn nhận được những phần việc nào
Ở xa không có nghĩa là không làm được gì. Rất nhiều việc nhà không cần tay chân mà cần đầu óc và thời gian, và người đi xa có thể nhận trọn:
- Đóng các khoản tiền định kỳ của gia đình: điện, nước, mạng, học phí, bảo hiểm. Người đi xa giữ lịch, tự chuyển, người ở nhà không phải nhớ.
- Gọi thợ, đặt lịch sửa chữa, hỏi giá và so sánh trước, để người ở nhà chỉ cần mở cửa.
- Lo giấy tờ, thủ tục có thể làm qua mạng, hoặc tìm hiểu trước để khi về làm một lần cho xong.
- Nhớ và chuẩn bị quà, lời hỏi thăm cho các dịp của hai bên nội ngoại: giỗ, sinh nhật, mừng thọ. Người đi xa gọi điện hỏi thăm bố mẹ vợ hoặc bố mẹ chồng, không để người ở nhà phải lo hết quan hệ hai bên.
- Một khoảng thời gian cố định mỗi tối gọi cho con: nghe con kể chuyện, kèm con một bài học, đọc truyện trước giờ ngủ. Đó là lúc người ở nhà được nghỉ hẳn khỏi con, dù chỉ nửa tiếng.
- Nghĩ thực đơn cả tuần cùng người ở nhà, hoặc đặt sẵn những thứ cần mua giao về tận nhà.
Khi người đi xa nhận trọn vài mảng như vậy, người ở nhà sẽ bớt cảm giác một mình lo hết. Quan trọng là nhận trọn, tự nhớ, không phải đợi được nhắc.
Những ngày về nhà: không làm khách, cũng không làm người kiểm tra
Kỳ nghỉ về nhà là lúc dễ vỡ nhất. Người đi xa có hai cái bẫy. Bẫy thứ nhất là làm khách: về nhà để được nghỉ, được chăm, ngủ dậy muộn, ăn cơm có sẵn, đi chơi với bạn. Bẫy thứ hai là làm người kiểm tra: về nhà nhìn thấy nhà bừa, con hư, tiền tiêu nhiều, rồi nhận xét. Cả hai đều làm người ở nhà thấy công sức mấy tháng bị bỏ qua.
Cách hợp lý hơn là bàn trước kỳ nghỉ, qua điện thoại, vài ngày trước khi về: "Lần này anh về mười ngày. Em muốn anh nhận những việc gì? Anh cũng muốn có hai buổi gặp bạn, mình xếp vào hôm nào?" Người ở nhà cũng nói rõ: "Em muốn được ngủ nướng hai buổi sáng, muốn anh đưa con đi học cả tuần, và muốn có một buổi tối hai đứa đi ăn riêng."
Khi về, người đi xa nên nhận ngay những việc khó nhất của người ở nhà, như cho con ngủ, đưa đón, đi chợ, chứ không chỉ những việc dễ như sửa đồ. Nếu thấy điều gì chưa ổn trong cách nuôi con hay chi tiêu, đợi vài ngày rồi hãy nói, và nói như người cùng lo chứ không như người đi kiểm tra.
Người ở nhà cần được nghỉ thật
Người ở nhà một mình thường không có ngày nghỉ, và vì không ai thay nên họ tự coi nghỉ là xa xỉ. Hai vợ chồng có thể cùng sắp xếp:
- Tìm một người đỡ đều đặn: ông bà, anh chị em, hàng xóm tin cậy, hoặc người giúp việc theo giờ nếu điều kiện cho phép. Người đi xa chủ động lo việc này, gọi điện nhờ người thân, chứ không để người ở nhà tự mở lời.
- Mỗi tuần ít nhất một buổi người ở nhà được ra ngoài một mình hoặc gặp bạn, có người trông con.
- Cho phép hạ chuẩn: nhà không cần sạch như khi có hai người, bữa ăn không cần nhiều món. Người đi xa nói rõ điều này để người ở nhà không phải gồng.
- Khi người ở nhà ốm, có phương án dự phòng từ trước: ai trông con, ai đưa đón. Không đợi tới lúc ốm mới lo.
Người đi xa cũng cần được nghỉ thật ở nơi làm việc, và người ở nhà nên hỏi han chuyện đó. Thương nhau từ xa là lo cho sức của cả hai, không chỉ của mình.
Câu nói mẫu khi xa nhau
Một số câu cho những lúc hay căng thẳng:
| Lúc | Câu nên tránh | Thử nói |
|---|---|---|
| Người ở nhà kể mệt | Anh ở đây còn khổ hơn | Em vất vả quá. Tuần này có việc gì anh nhận từ xa được không? |
| Người đi xa kể khó | Ít ra anh còn được ngủ một mình | Nghe anh mệt quá, ở đó anh có ăn uống đủ không? |
| Bàn chuyện tiền | Anh gửi về đủ rồi còn đòi gì | Tiền anh gửi về em biết là vất vả, còn việc nhà mình chia thêm thế nào |
| Trước kỳ về nhà | Về thì về, có giúp được gì đâu | Lần này anh về em muốn anh nhận việc cho con ngủ, được không anh? |
Những câu nên tránh đều đến từ mệt mỏi thật, không phải từ ác ý. Nhận ra điều đó giúp hai người bớt tự ái khi lỡ nghe một câu nặng lời qua điện thoại.
Khi xa cách thành nghi ngờ hoặc kiệt sức
Xa nhau lâu, có những lúc nỗi mệt và nỗi cô đơn biến thành nghi ngờ: người ở nhà nghĩ người đi xa đang vui vẻ ở nơi khác, người đi xa nghĩ người ở nhà không còn cần mình. Những nghi ngờ đó nên được nói ra nhẹ nhàng, không qua tra hỏi, không qua kiểm tra điện thoại của nhau. Một câu như "Dạo này em thấy mình xa anh quá, em sợ" thường mở được nhiều hơn mọi câu chất vấn.
Nếu người ở nhà có dấu hiệu kiệt sức kéo dài, như mất ngủ, khóc nhiều, cáu với con mà không kiềm được, hoặc thấy mọi thứ vô nghĩa, nên đi gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Người đi xa nên khuyến khích và lo sắp xếp người trông con để người ở nhà đi được. Nếu hai người không còn nói chuyện được với nhau qua điện thoại, một chuyên gia tư vấn hôn nhân – gia đình có thể giúp, kể cả qua hình thức trực tuyến.
Cuối cùng, nên định kỳ hỏi nhau câu lớn: sự xa cách này kéo dài tới bao giờ, có mốc nào để về hẳn hoặc đưa cả nhà đi theo không? Có một mốc, dù xa, giúp hai người chịu đựng được hơn là sống trong cảm giác không có điểm dừng.
Câu hỏi thường gặp
Chồng đi làm xa thì việc nhà chia thế nào cho công bằng?
Người đi xa nhận trọn những mảng làm được từ xa như đóng các khoản tiền, gọi thợ, lo giấy tờ, giữ quan hệ hai bên, gọi kèm con mỗi tối. Khi về nhà thì nhận việc thật, ưu tiên những việc nặng nhất của người ở nhà.
Người ở nhà một mình nuôi con nên làm gì để đỡ kiệt sức?
Tìm một người đỡ đều đặn, có ít nhất một buổi mỗi tuần được nghỉ hẳn, cho phép mình hạ chuẩn việc nhà và có phương án dự phòng khi ốm. Người đi xa nên chủ động sắp xếp những việc này.
Chồng gửi tiền về rồi có cần lo việc nhà nữa không?
Có. Tiền gửi về là phần đóng góp quan trọng nhưng không thay được phần việc và phần quan tâm. Người đi xa vẫn nhận được nhiều việc từ xa và cần nhận việc thật khi về nhà.
Kỳ nghỉ về nhà hay cãi nhau thì phải làm sao?
Bàn trước kỳ nghỉ qua điện thoại: người đi xa nhận những việc gì, có bao nhiêu buổi gặp bạn bè, hai người có buổi riêng nào. Khi về tránh làm khách và tránh nhận xét ngay những gì chưa ổn.
Vợ chồng xa nhau lâu ngày hay nghi ngờ nhau thì nói thế nào?
Nói ra cảm giác của mình thay vì tra hỏi, không kiểm tra điện thoại của nhau. Nếu nghi ngờ kéo dài và hai người không nói chuyện được, có thể tìm chuyên gia tư vấn hôn nhân – gia đình, kể cả qua hình thức trực tuyến.
Khi nào người ở nhà một mình cần đi gặp bác sĩ hoặc chuyên gia?
Khi kiệt sức kéo dài như mất ngủ, khóc nhiều, cáu với con không kiềm được, hoặc thấy mọi thứ vô nghĩa. Lúc đó nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, và người đi xa nên giúp sắp xếp người trông con.