ThanMat.comThân Mật
Việc nhà và gánh vác công bằng

Làm việc nhà xong lại bị chê làm không đúng: hai phía nên nói gì với nhau

Một người rửa bát xong bị nhắc chưa sạch, phơi đồ xong bị phơi lại. Cách tách chuẩn bắt buộc khỏi chuẩn thói quen và câu nói cho cả người làm lẫn người hay chê.

A Vietnamese husband hanging wet clothes on a balcony rack while his wife quietly rearranges a shirt behind him, soft morning sun, city rooftops blurred, viewed from inside the room

Bị chê sau khi đã làm việc nhà là một trong những lý do phổ biến khiến người ít làm càng làm ít hơn: họ kết luận rằng làm gì cũng sai thì thôi khỏi làm. Thường không ai lười và cũng không ai khó tính hơn ai; hai người chỉ có hai chuẩn khác nhau về sạch, gọn, đúng. Cách gỡ là tách những chuẩn thật sự bắt buộc khỏi những chuẩn chỉ là thói quen của một người, rồi mỗi phía tập nói vài câu khác đi.

Người bị chê có thể là chồng, cũng có thể là vợ, nhất là khi người chồng là người nấu ăn chính hoặc là người kỹ tính về đồ đạc. Bài viết đi cả hai phía.

Hai chuẩn khác nhau, không phải một người lười một người khó

Mỗi người lớn lên với một cách làm việc nhà riêng. Nhà này giặt khăn tắm riêng, nhà kia giặt chung; nhà này úp bát lên giá, nhà kia lau khô cất tủ; người này gấp áo làm ba, người kia cuộn tròn. Khi về ở chung, hai cách đó gặp nhau, và người đã làm việc đó lâu hơn thường mặc định cách của mình là đúng.

Người làm nhiều thường là người giữ chuẩn của căn nhà, vì họ là người làm việc đó hằng ngày, biết cách nào đỡ phải làm lại. Họ chê vì thấy cách làm khác sẽ gây thêm việc cho mình: bát úp chưa ráo thì đọng nước, áo phơi không giũ thì nhăn, mai lại phải là. Đứng ở góc của họ, lời nhắc là để tiết kiệm sức.

Người bị chê thì nghe khác. Họ vừa bỏ thời gian làm một việc mà trước đây không phải làm, có khi còn cố gắng vì đã được nhắc nhiều lần, và đáp lại là một lời sửa. Trong đầu họ, lời sửa đó nghe như "anh làm không ra gì". Một hai lần thì chịu được, mười lần thì họ rút ra kết luận rằng việc nhà là địa bàn của người kia, mình không vào thì hơn.

Vì vậy chuyện này không nên được nhìn như cuộc đối đầu giữa người cẩn thận và người ẩu. Đó là hai người cần thống nhất lại chuẩn cho căn nhà chung, trong đó có những chuẩn cả hai cùng giữ và những chuẩn mỗi người được làm theo cách của mình.

Chuẩn bắt buộc và chuẩn thói quen

Cách gỡ cụ thể nhất là cùng nhau phân loại. Chuẩn bắt buộc liên quan tới an toàn, vệ sinh, sức khoẻ hoặc đồ dễ hỏng; chuẩn thói quen là cách làm quen tay của một người. Ví dụ phân loại một số việc:

ViệcChuẩn bắt buộc (cả hai giữ)Chuẩn thói quen (được làm khác)
Rửa bátSạch dầu mỡ, tráng hết xà phòng, thớt thịt sống rửa riêngRửa theo thứ tự nào, úp hay xếp đứng
Giặt đồTách đồ ra màu, đọc cách giặt đồ dễ hỏngGấp kiểu nào, phơi theo hàng nào
Nấu ănThịt cá chín kỹ, đồ sống chín để riêng, không để đồ ăn ngoài quá lâuNêm đậm hay nhạt, cắt to hay nhỏ
Trông con nhỏKhông để con một mình gần nước, bếp, ổ điện; ghế xe đúng cỡCho chơi gì, đọc sách gì, tắm lúc nào
Dọn nhàThuốc, hoá chất cất xa tầm tay trẻLau nhà mấy lần một tuần, xếp đồ chỗ nào

Khi đã phân loại xong, quy tắc rất đơn giản: chuẩn bắt buộc thì được nhắc, và nhắc bằng lý do; chuẩn thói quen thì người đang làm việc đó được quyết, người kia không sửa. Nhiều nhà khi ngồi phân loại mới thấy phần lớn lời chê trước đây rơi vào cột thói quen.

Phía người bị chê: nói gì thay cho im lặng hoặc bỏ việc

Phản ứng tự nhiên khi bị chê là một trong hai kiểu: cãi lại ngay ("thế lần sau em tự làm đi") hoặc im lặng rồi lần sau không làm nữa. Cả hai kiểu đều khiến người kia càng tin rằng mình phải tự làm hết. Có một lối thứ ba là nói thật cảm giác của mình và đề nghị một thoả thuận.

Ngay lúc bị chê, nếu không bình tĩnh được, chỉ cần một câu tạm dừng: "Anh nghe rồi, lát mình nói chuyện này nhé." Sau đó, ở một lúc khác, nói rõ hơn: "Mỗi lần anh làm xong mà em sửa lại, anh thấy như anh làm không ra gì. Anh muốn làm tiếp, nhưng mình thống nhất xem cái gì em thật sự cần anh làm đúng, cái gì anh làm theo kiểu của anh được."

Một người vợ thường xuyên bị chồng chê nấu ăn thì nói theo cách tương tự: "Em biết anh nấu khéo hơn, nhưng hôm nào em nấu thì cho em nấu theo cách của em. Nếu món nào anh thấy không an toàn thì anh nói, còn mặn nhạt thì mình để mỗi người một kiểu."

Người bị chê cũng cần nhìn lại một chút: có lời nhắc nào thuộc cột bắt buộc mà mình đang bỏ qua không? Nếu có, nên nhận và sửa, vì đó không phải chuyện khó tính. Nhận đúng phần đúng giúp lời đề nghị của mình về phần thói quen có sức nặng hơn.

Phía người hay chê: bốn thay đổi nhỏ

Người giữ chuẩn cho căn nhà thường không muốn chê, họ chỉ muốn đỡ việc. Bốn thay đổi sau giúp vẫn giữ được điều quan trọng mà không đẩy người kia ra khỏi việc nhà:

  1. Trước khi nhắc, tự hỏi việc này thuộc cột nào. Nếu là thói quen, để nguyên dù trong lòng hơi khó chịu. Áo cuộn tròn thay vì gấp ba không làm hỏng gì.
  2. Đừng làm lại ngay trước mặt người kia. Gấp lại cái áo họ vừa gấp là lời chê mạnh nhất, mạnh hơn mọi câu nói. Nếu thật sự không chịu được, đợi lúc khác.
  3. Khi cần nhắc chuẩn bắt buộc, nói lý do và nói về việc, không nói về người: "Thớt này vừa cắt thịt sống, anh rửa riêng với nước nóng giúp em nhé, không con dễ đau bụng" thay vì "anh lúc nào cũng ẩu".
  4. Ghi nhận trước, nhắc sau, và chỉ nhắc một điều mỗi lần. "Nhà sạch quá, cảm ơn anh. Lần sau anh nhớ cất lọ nước tẩy lên cao nhé" dễ nghe hơn nhiều so với một danh sách năm điều chưa ổn.

Có người thấy những thay đổi này giống như phải chiều chuộng người kia. Thật ra đó là cách đầu tư: chấp nhận vài tháng việc nhà không hoàn hảo để đổi lấy một người cùng gánh lâu dài, thay vì giữ chuẩn hoàn hảo mà một mình làm hết.

Câu nên tránh từ cả hai phía

Những câu dưới đây đều quen thuộc và đều đẩy chuyện việc nhà thành chuyện tự ái:

  • Từ người hay chê: "Thôi để em làm, anh làm chỉ thêm việc." Câu này nói rõ rằng người kia không cần thiết nữa.
  • Từ người hay chê: "Có mỗi việc này cũng không làm nổi." Câu này biến một lỗi nhỏ thành đánh giá con người.
  • Từ người hay chê: những tiếng thở dài, ánh mắt hoặc việc lặng lẽ làm lại. Không nói gì nhưng người kia đọc được tất cả.
  • Từ người bị chê: "Em khó tính thế thì ai sống nổi." Câu này gạt luôn cả những điều hợp lý trong lời nhắc.
  • Từ người bị chê: "Lần sau em tự làm đi." Đây là cách rút lui có vẻ hợp lý nhưng chính là kết quả xấu nhất cho cả hai.
  • Từ cả hai: so với người khác, kiểu "vợ người ta có chê bao giờ" hay "chồng người ta làm khéo lắm".

Thay vào đó, cả hai có thể tập một câu chung khi thấy sắp cãi: "Cái này bắt buộc hay thói quen?" Câu hỏi đó kéo hai người về lại tờ phân loại, thay vì lao vào nhau.

Thử một tháng giao trọn, không sửa

Nhiều nhà gỡ được chuyện này nhờ một thử nghiệm ngắn. Hai vợ chồng chọn một hai việc, ví dụ giặt phơi và bữa sáng, giao trọn cho người hay bị chê trong một tháng. Người kia hứa không nhắc, không sửa, không làm lại, trừ khi chạm vào chuẩn bắt buộc đã thống nhất. Cuối tháng ngồi lại hỏi nhau ba câu: có hậu quả thật nào không, người làm thấy thế nào, người nhịn sửa thấy thế nào.

Kết quả thường bất ngờ với cả hai. Người làm thấy thoải mái hơn, tự tìm ra cách hợp tay mình, có khi còn nhanh hơn cách cũ. Người nhịn sửa nhận ra phần lớn những điều mình từng khó chịu không gây hậu quả gì; áo gấp khác kiểu vẫn mặc được, bát úp khác chiều vẫn khô. Cũng có thể lộ ra một hai điểm thật sự cần thống nhất lại, và lúc đó nói chuyện dễ hơn nhiều vì đã có một tháng làm thật để nhìn vào.

Điều quan trọng là thử nghiệm phải được nói ra từ trước như một thoả thuận của hai người, không phải một bên âm thầm nhịn rồi chờ người kia sai để nói "thấy chưa". Ai lỡ sửa thì tự nhận và cười cho qua, đừng biến nó thành chuyện mới để cãi.

Khi chỉ một người muốn sửa, và khi cần người ngoài

Nếu chỉ người bị chê muốn thay đổi, họ vẫn có thể giữ một nguyên tắc cho riêng mình: làm đủ chuẩn bắt buộc, còn phần thói quen thì làm theo cách mình và bình tĩnh nói "phần này em để anh làm kiểu anh nhé". Nếu chỉ người hay chê muốn thay đổi, họ có thể tập nhịn nhắc trong một tháng với những việc thuộc cột thói quen, rồi xem không khí trong nhà khác đi thế nào.

Cũng có nhà lời chê không dừng ở việc nhà. Người kia chê cách nói, cách ăn mặc, cách dạy con, chê trước mặt con và người ngoài, kèm những lời lẽ hạ thấp. Khi đó vấn đề không còn nằm ở chuẩn sạch hay gọn, mà ở sự tôn trọng. Một chuyên gia tư vấn hôn nhân – gia đình có thể giúp hai người nhận ra kiểu giao tiếp này và đổi nó trước khi nó làm mòn tình cảm.

Nếu sự khó chịu với việc nhà đi kèm mất kiểm soát, như ném đồ, quát tháo làm con sợ, hoặc bắt người kia làm lại nhiều lần như một hình phạt, đó là dấu hiệu cần được giúp đỡ nghiêm túc. Người bị đối xử như vậy nên nói với người thân tin cậy hoặc hội phụ nữ, chính quyền xã, phường; có nguy hiểm thì gọi 113.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao chồng làm việc nhà xong vợ vẫn chê?

Thường vì hai người có hai chuẩn khác nhau, và người làm nhiều hơn giữ chuẩn của căn nhà. Họ chê vì sợ phải làm lại, không phải vì coi thường. Cách gỡ là cùng phân biệt chuẩn bắt buộc và chuẩn thói quen.

Chuẩn bắt buộc trong việc nhà là những gì?

Là những điều liên quan tới an toàn, vệ sinh, sức khoẻ và đồ dễ hỏng, như đồ sống chín để riêng, hoá chất cất xa tầm tay trẻ, đồ ra màu giặt riêng. Những điều này nên được cả hai giữ và có thể nhắc nhau kèm lý do.

Bị chê làm việc nhà hoài thì có nên thôi không làm nữa?

Thôi làm là kết quả xấu nhất cho cả hai, vì người kia sẽ càng tin rằng mình phải tự gánh hết. Nên nói thật cảm giác của mình và đề nghị thống nhất những gì bắt buộc, phần còn lại được làm theo cách riêng.

Làm sao để bớt chê chồng hoặc vợ khi họ làm việc nhà?

Trước khi nhắc, tự hỏi việc đó là bắt buộc hay chỉ là thói quen của mình. Không làm lại ngay trước mặt người kia, ghi nhận trước rồi mới nhắc, và mỗi lần chỉ nhắc một điều kèm lý do.

Chồng nấu ăn giỏi hay chê vợ nấu thì nói thế nào?

Người vợ có thể đề nghị hôm nào ai nấu thì người đó quyết mặn nhạt và cách làm, chỉ nhắc nhau những điều liên quan tới an toàn thực phẩm. Nói với giọng bình thản, công nhận tay nghề của chồng nhưng giữ quyền làm theo cách của mình.

Khi nào việc chê bai trong nhà là dấu hiệu đáng lo?

Khi lời chê lan sang mọi chuyện, diễn ra trước mặt con và người ngoài, đi kèm lời lẽ hạ thấp, hoặc kèm quát tháo, ném đồ, bắt làm lại như hình phạt. Lúc đó nên tìm chuyên gia tư vấn, người thân tin cậy hoặc chính quyền địa phương hỗ trợ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138