Cảm ơn nhau vì việc nhà là một trong những thói quen rẻ nhất mà hiệu quả nhất để làm việc nhà bớt nặng, vì cái mệt của việc nhà phần lớn đến từ cảm giác không ai thấy. Lời cảm ơn có tác dụng khi nó cụ thể, đều đặn và đi cả hai chiều. Nhưng nó không thay được việc chia việc: một người làm hết mà được cảm ơn mỗi ngày vẫn là một người làm hết.
Nhiều vợ chồng ngại cảm ơn nhau vì thấy khách sáo, hoặc vì nghĩ việc nhà là bổn phận. Bài viết đi từ chỗ vì sao lời cảm ơn hiếm, tới cách nói cho tự nhiên trong một gia đình Việt.
Vì sao việc nhà ít khi được cảm ơn
Trong nhiều gia đình Việt, cảm ơn người thân bị coi là khách sáo. Bố mẹ ít khi cảm ơn con, vợ chồng ít khi cảm ơn nhau, vì đã là người nhà thì làm cho nhau là lẽ đương nhiên. Cách nghĩ đó có phần đẹp, nhưng nó cũng khiến công sức hằng ngày trở nên vô hình. Bữa cơm có sẵn, quần áo đã gấp, hoá đơn đã đóng, mọi thứ chạy êm, và không ai nói gì.
Việc nhà còn có đặc điểm là chỉ được chú ý khi không làm. Không ai khen sàn nhà sạch, nhưng ai cũng thấy sàn nhà bẩn. Không ai cảm ơn vì có cơm, nhưng một hôm không có cơm thì có người hỏi. Người làm việc nhà sống trong một chế độ chỉ có lời nhắc mà không có lời ghi nhận, và theo thời gian, điều đó làm họ mệt hơn chính bản thân việc.
Cũng có khi người ta không cảm ơn vì đang ngấm ngầm so đo. Người vợ nghĩ "mình làm nhiều hơn, sao mình phải cảm ơn anh vì rửa bát một lần"; người chồng nghĩ "mình đi làm cả ngày, đâu ai cảm ơn mình". Mỗi người chờ người kia mở lời trước, và không ai mở.
Cảm ơn cụ thể khác cảm ơn chung chung
Một lời cảm ơn chung chung nghe cũng được, nhưng một lời cảm ơn cụ thể cho người kia biết mình thật sự nhìn thấy. So sánh vài cách nói:
| Chung chung | Cụ thể | Vì sao cụ thể tốt hơn |
|---|---|---|
| Cảm ơn em nhé | Cảm ơn em đã nhớ mua thuốc cho mẹ, anh quên mất | Người nghe biết việc nào được nhìn thấy |
| Anh giỏi quá | Anh sửa cái vòi nước xong, sáng nay em đỡ hẳn | Nói ra tác dụng của việc với mình |
| Vất vả cho em rồi | Cả tuần em lo con ốm một mình, em mệt lắm phải không | Ghi nhận cả nỗi mệt, không chỉ kết quả |
| Nhà sạch thế | Anh lau cả gầm tủ à, chỗ đó lâu lắm rồi chưa ai lau | Chỉ ra chi tiết cho thấy mình để ý |
Lời cảm ơn cụ thể cũng tránh được cảm giác khách sáo, vì nó không phải câu lễ phép mà là một câu nhận xét thật về đời sống chung. Nói bằng giọng bình thường, như kể một chuyện, là đủ.
Những thói quen ghi nhận nhỏ mỗi ngày
Không cần lời hoa mỹ hay quà cáp. Những thói quen nhỏ dưới đây, làm đều, có tác dụng hơn một bó hoa mỗi năm:
- Nói một câu cảm ơn ngay sau bữa ăn với người nấu, kể cả khi người nấu là chính mình hôm qua và người kia hôm nay. Để con cũng nghe thấy và học theo.
- Khi đi làm về, trước khi hỏi gì, nhìn quanh và nói một câu về điều người kia đã làm trong ngày: "Em giặt cả rèm rồi à, phòng sáng hẳn."
- Cuối tuần, trước khi ngủ, mỗi người nói một việc của người kia trong tuần mà mình thấy biết ơn. Chỉ một việc, nói chậm, không kèm "nhưng".
- Khi kể chuyện nhà với người ngoài, nhắc tới công sức của người kia: "Nhà em toàn nhờ anh ấy lo phần giấy tờ, em chẳng biết gì."
- Đỡ một việc của người kia mà không cần được nhờ, rồi không nhắc lại để được khen. Hành động ấy là một lời cảm ơn không cần nói.
- Nhắn một tin ngắn giữa ngày: "Sáng nay anh đưa con đi học sớm để em ngủ thêm, cảm ơn anh."
Thói quen chỉ thành khi lặp lại. Nên bắt đầu với một điều, giữ trong vài tuần, rồi mới thêm điều khác.
Ghi nhận cả những việc không ai nhìn thấy
Phần khó cảm ơn nhất là phần vô hình: việc nhớ, việc lo, việc nghĩ trước. Không ai cảm ơn vì đã nhớ ngày đóng học phí, vì nó chỉ hiện ra khi bị quên. Nhưng chính những việc này làm người gánh mệt nhất, và một lời ghi nhận đúng chỗ có sức nặng rất lớn.
Muốn ghi nhận phần vô hình, phải để ý. Ví dụ: "Anh để ý tháng nào em cũng nhớ gửi quà cho bà ngoại trước rằm, chưa lần nào quên. Cảm ơn em giữ giùm anh cái lễ đó." Hoặc từ phía người vợ: "Em chưa bao giờ phải lo chuyện bảo hiểm xe hay đăng kiểm, vì anh lo hết. Em mới biết hôm qua khi nghe chị hàng xóm kể nhà chị ấy quên."
Một cách đơn giản là thỉnh thoảng hỏi: "Dạo này em đang phải nhớ những gì cho nhà mình?" Câu hỏi đó vừa giúp mình nhìn thấy phần vô hình, vừa là một kiểu ghi nhận. Đôi khi chỉ cần được hỏi, người gánh đã thấy nhẹ đi.
Khi mình làm mà không được cảm ơn
Nhiều người đọc tới đây sẽ nghĩ: mình cảm ơn người kia đều mà người kia chẳng bao giờ cảm ơn mình. Cảm giác đó có thật và đáng được nói ra. Nhưng cách nói quan trọng. Câu "anh có bao giờ cảm ơn em đâu" là lời trách, và người nghe sẽ cãi. Câu "Em cần nghe anh nói một câu ghi nhận khi em làm xong việc, nó giúp em đỡ mệt nhiều lắm" là lời đề nghị, và người nghe biết phải làm gì.
Cũng nên nghĩ: có thể người kia đang ghi nhận theo cách khác, như lặng lẽ đỡ việc, nấu món mình thích, đưa đón con thay mình. Mỗi người có một ngôn ngữ ghi nhận riêng, và hai vợ chồng nên nói với nhau về điều đó: "Anh hay làm hơn là nói, em biết. Nhưng thỉnh thoảng em cũng cần nghe nói."
Còn nếu đã đề nghị rõ ràng nhiều lần mà người kia vẫn coi mọi công sức của mình là đương nhiên, kèm những lời chê bai hay coi thường, thì đó không còn là chuyện cảm ơn mà là chuyện tôn trọng, đáng được giải quyết nghiêm túc hơn.
Cảm ơn cả trong những ngày đang giận nhau
Lời cảm ơn dễ nói khi nhà vui, khó nói nhất khi hai người vừa cãi nhau. Lúc đó ai cũng muốn giữ thế, và một câu cảm ơn nghe như nhận thua. Thế là có những ngày người kia vẫn nấu cơm, vẫn đưa con đi học, vẫn làm hết phần mình trong im lặng, và không ai nói gì. Chính những ngày đó, việc nhà nặng gấp đôi.
Tách chuyện đang giận khỏi chuyện ghi nhận là một kỹ năng đáng tập. Có thể vẫn chưa làm lành, vẫn còn điều cần nói cho rõ, nhưng một câu ngắn như "Cơm ngon, cảm ơn em" không có nghĩa là xin lỗi hay bỏ qua. Nó chỉ nói rằng dù đang không vui với nhau, mình vẫn thấy người kia đang lo cho nhà. Nhiều cặp vợ chồng kể rằng chính những câu như thế, nói giữa lúc căng thẳng, là thứ mở đường cho cuộc làm lành sau đó.
Điều cần tránh là dùng lời cảm ơn để mỉa, kiểu "cảm ơn anh hôm nay đã nhớ ra là có con". Câu đó không phải ghi nhận mà là một đòn khác. Nếu đang giận tới mức không nói được câu cảm ơn thật lòng, im lặng còn tốt hơn nói mỉa; và khi đã bình tĩnh, nói lời cảm ơn bù cho những ngày đó.
Lời cảm ơn không thay cho việc chia việc
Có một cái bẫy cần nói rõ: dùng lời cảm ơn để giữ nguyên sự chênh lệch. Một người chồng không làm gì nhưng mỗi tối khen vợ nấu ngon, cảm ơn vợ vất vả, có thể thật lòng, nhưng người vợ vẫn đang làm hết. Lời cảm ơn khi đó giống như trả công bằng lời cho một việc lẽ ra phải chia.
Ngược lại, có người nghĩ "mình đã chia việc công bằng rồi, cần gì cảm ơn". Chia việc công bằng là nền, nhưng không có ghi nhận thì nền đó khô cứng, mỗi người làm phần mình như nhân viên làm theo hợp đồng. Lời cảm ơn là thứ biến những phần việc riêng thành một đời sống chung.
Vì vậy hai thứ cần đi cùng nhau. Chia việc để không ai kiệt sức, cảm ơn để không ai thấy mình vô hình. Thiếu một trong hai, việc nhà vẫn nặng.
Khi lời cảm ơn đã cạn từ lâu
Có những cặp vợ chồng mà lời cảm ơn đã biến mất nhiều năm, thay vào đó là im lặng hoặc lời trách. Bắt đầu lại có thể thấy ngượng, thậm chí người kia nghi ngờ: "Hôm nay sao lại thế?" Không sao. Cứ giữ đều, vài tuần sau sự ngượng sẽ qua. Cứ nói thẳng: "Anh nhận ra lâu rồi anh không cảm ơn em, anh muốn sửa."
Nếu sự lạnh nhạt đã sâu, mỗi lời ghi nhận đều bị đáp lại bằng mỉa mai, hoặc hai người không còn muốn làm gì cho nhau nữa, đó là dấu hiệu khoảng cách đã lớn hơn chuyện việc nhà. Hai người nên cân nhắc cùng gặp chuyên gia tư vấn hôn nhân – gia đình. Nếu một người kéo dài buồn bã, mất hứng thú với mọi thứ, ăn ngủ thất thường, nên đi gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Còn với phần lớn các nhà, chỉ cần tối nay, sau bữa cơm, nói một câu cụ thể về một việc người kia đã làm. Đó là bước nhỏ nhất, và thường là bước mở ra nhiều nhất.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng có cần cảm ơn nhau vì việc nhà không?
Cần. Việc nhà mệt phần lớn vì cảm giác không ai thấy, và một lời cảm ơn cụ thể làm việc đó nhẹ đi. Cảm ơn nhau không khách sáo nếu nói bằng giọng bình thường như kể một chuyện.
Cảm ơn thế nào để không nghe khách sáo?
Nói cụ thể việc nào, tác dụng của nó với mình ra sao, thay vì một câu "cảm ơn nhé" chung chung. Ví dụ cảm ơn vì đã nhớ mua thuốc cho mẹ, hay vì đã đưa con đi học để mình ngủ thêm.
Mình cảm ơn mà vợ hoặc chồng không bao giờ cảm ơn lại thì sao?
Nói ra nhu cầu của mình bằng lời đề nghị chứ không bằng lời trách, ví dụ mình cần nghe một câu ghi nhận khi làm xong việc. Cũng để ý xem người kia có đang ghi nhận bằng hành động thay vì lời nói không.
Chồng hay khen nhưng không làm việc nhà thì có ổn không?
Chưa ổn. Lời cảm ơn không thay được việc chia việc, một người làm hết mà được khen mỗi ngày vẫn là một người làm hết. Cần cả chia việc công bằng lẫn ghi nhận nhau.
Làm sao để ghi nhận những việc nhà không ai nhìn thấy?
Để ý những việc phải nhớ, phải lo như ngày đóng học phí, quà cho ông bà, giấy tờ xe, rồi nói ra cụ thể. Thỉnh thoảng hỏi người kia đang phải nhớ những gì cho nhà mình cũng là một cách ghi nhận.
Lâu rồi vợ chồng không cảm ơn nhau, bắt đầu lại thế nào?
Bắt đầu bằng một câu cụ thể mỗi ngày và giữ đều vài tuần, kể cả khi thấy ngượng. Cứ nói thẳng rằng mình nhận ra đã lâu không cảm ơn và muốn sửa. Nếu khoảng cách đã quá sâu, nên cân nhắc gặp chuyên gia tư vấn hôn nhân – gia đình.