Vợ chồng nên tìm đến tư vấn hôn nhân gia đình khi cùng một chuyện cãi đi cãi lại nhiều tháng không xong, khi hai người không còn nói được với nhau mà không thành cãi, hoặc khi vừa qua một biến cố lớn mà mỗi người ôm một nỗi riêng. Đi lúc còn thương nhau, còn muốn giữ nhà, thì tư vấn giúp được nhiều nhất. Đợi đến khi một người đã nguội hẳn mới đi, buổi tư vấn thường chỉ còn là chỗ nói lời chia tay cho đỡ nặng nề.
Bài này liệt kê những dấu hiệu nên đi sớm, nói thật về chuyện tư vấn làm được gì và không làm được gì, gợi ý cách mở lời với vợ hoặc chồng, và chỉ ra trường hợp cần một nơi khác trước cả tư vấn hôn nhân. Các ví dụ là giả định, vai vợ và chồng đổi cho nhau được.
Vì sao nhiều cặp đi tư vấn khi đã quá muộn
Ở nhiều gia đình, chuyện vợ chồng mang ra nói với người ngoài vẫn bị coi là "vạch áo cho người xem lưng". Người ta quen tự chịu, tự xoay, cùng lắm là kể với một người bạn thân. Thêm vào đó, nhiều người nghĩ tư vấn chỉ dành cho những cặp sắp ly hôn, nên khi mới thấy trục trặc thì ngại, đến lúc thấy cần thì đã muộn.
Lý do thứ hai là mỗi người chờ người kia thay đổi trước. Vợ nghĩ "chỉ cần anh ấy bớt nóng là xong", chồng nghĩ "chỉ cần cô ấy thôi cằn nhằn là ổn". Hai người cùng chờ, năm này qua năm khác, và những vết xước nhỏ thành thói quen làm tổn thương nhau.
Lý do thứ ba là sợ bị phán xét. Không ít người hình dung buổi tư vấn như một phiên xử, nơi chuyên gia sẽ chỉ ra ai đúng ai sai. Thật ra người làm nghề tư vấn được dạy để không đứng về phía nào, việc của họ là giúp hai người nghe được nhau.
Những nghiên cứu về hôn nhân ở nhiều nước đều cho thấy một điều giống nhau: các cặp vợ chồng thường để mâu thuẫn kéo dài nhiều năm rồi mới tìm người giúp. Trong khoảng thời gian đó, sự tôn trọng mòn dần, và chính sự tôn trọng mới là thứ khó gây dựng lại nhất.
Tám dấu hiệu nên tìm người tư vấn sớm
Cãi lặp một chuyện. Cùng một đề tài như tiền, nhà nội ngoại, cách dạy con quay lại mỗi tuần, lần nào cũng kết thúc giống nhau, không ai nhớ lần cuối hai người bàn ra được một việc cụ thể.
Im lặng thay cho nói chuyện. Hai người tránh nhau trong chính ngôi nhà của mình, chỉ trao đổi những câu cần thiết về con và hoá đơn, mỗi người một chiếc điện thoại suốt buổi tối.
Lời nói bắt đầu khinh miệt. Không chỉ là cáu, mà là mỉa mai, chê bai con người của nhau, nói trước mặt con hoặc người khác những câu hạ thấp vợ hay chồng.
Một biến cố chưa ai gỡ. Mất người thân, mất việc, sảy thai, con ốm nặng, một lần phản bội lòng tin. Mỗi người đi qua theo cách riêng và hai người cứ thế xa dần.
Ngủ riêng không vì lý do thực tế. Không phải vì con nhỏ hay lệch ca, mà vì không muốn nằm cạnh nhau, và đã kéo dài nhiều tháng.
Nghĩ tới chuyện chia tay thường xuyên. Một trong hai người hay tự hỏi "sống thế này đến bao giờ", hoặc đã buột miệng nói đến ly hôn trong lúc giận nhiều lần.
Con cái bắt đầu bị ảnh hưởng. Con hay hỏi bố mẹ có giận nhau không, con thu mình, hoặc con bị kéo vào làm người đưa tin giữa hai người.
Tự cố đã nhiều lần mà không được. Hai người đã hứa, đã thử nói chuyện nghiêm túc, đã đi chơi riêng, nhưng mọi thứ chỉ tốt lên vài ngày rồi trở lại như cũ.
Tư vấn hôn nhân giúp được gì, không giúp được gì
Hiểu đúng ngay từ đầu sẽ đỡ thất vọng. Tư vấn không phải phép màu, cũng không phải nơi một người mang người kia đến để "sửa". Bảng dưới đây tách ra những điều nên kỳ vọng và những điều không nên.
| Tư vấn giúp được | Tư vấn không làm thay được |
|---|---|
| Một chỗ an toàn để hai người nói mà không bị ngắt lời, không leo thang | Quyết định thay hai người nên ở lại hay chia tay |
| Nhận ra vòng lặp cãi nhau mà cả hai đang mắc kẹt | Bắt một người thay đổi khi người đó không muốn |
| Học cách nói nhu cầu, nghe nhau, làm lành sau khi cãi | Chữa những vấn đề cần bác sĩ như nghiện rượu nặng hay trầm cảm |
| Gỡ dần những chuyện cũ chưa khép, như một lần mất lòng tin | Làm hôn nhân an toàn khi đang có bạo lực |
| Giúp hai người tách bạch rõ ràng nếu cuối cùng họ chọn chia tay | Cho kết quả sau một hai buổi |
Người đi tư vấn thường thấy thay đổi rõ nhất ở cách cãi nhau, trước cả khi chuyện được giải quyết: cãi ngắn hơn, ít câu làm đau hơn, làm lành nhanh hơn. Đó là dấu hiệu tốt, vì cách cãi nhau quyết định khá nhiều việc hai người có ở lại bên nhau lâu dài hay không.
Đi sớm và đi muộn khác nhau thế nào
Hình dung hai cặp vợ chồng cùng cãi nhau vì chuyện tiền gửi về quê. Cặp thứ nhất đi tư vấn sau nửa năm thấy mọi cuộc nói chuyện về tiền đều thành to tiếng. Lúc đó họ vẫn ngủ cùng phòng, vẫn đi đám cưới bạn bè cùng nhau, vẫn đùa được với nhau khi không đụng tới tiền. Buổi tư vấn chủ yếu giúp họ tách chuyện tiền ra khỏi chuyện "anh không coi trọng nhà em", và sau vài tháng họ có một cách bàn tiền mà cả hai thấy công bằng.
Cặp thứ hai để năm năm mới đi. Trong năm năm đó, chuyện tiền kéo theo chuyện nội ngoại, chuyện ai hy sinh nhiều hơn, rồi những câu nói nặng không ai xin lỗi. Khi ngồi trước người tư vấn, mỗi người mang theo một danh sách dài những lần bị tổn thương. Phải mất rất nhiều buổi chỉ để hai người tin rằng người kia không cố tình làm mình đau, chưa nói tới chuyện bàn tiền.
Điều khác nhau không nằm ở chuyện họ cãi về cái gì, mà ở lượng thiện chí còn lại. Đi sớm là đi khi trong "tài khoản" tình cảm vẫn còn số dư để rút. Vì vậy câu hỏi nên đặt không phải "chuyện nhà mình đã đủ nặng chưa", mà là "mình đã tự gỡ đủ lâu mà chưa được chưa".
Mở lời với vợ hoặc chồng về chuyện đi tư vấn
Đề nghị đi tư vấn rất dễ bị nghe thành lời buộc tội: "em nghĩ anh có vấn đề". Cách mở lời quyết định người kia gật hay dựng rào ngay từ đầu.
- Chọn lúc cả hai đang bình thường, không vừa cãi xong, không lúc con đang ở cạnh hay một người vừa đi làm về mệt.
- Nói từ phía mình, nhận phần của mình: "Em thấy dạo này mình cứ nói gì cũng thành cãi, em cũng có phần trong đó. Em muốn mình tìm người giúp, vì em vẫn muốn giữ nhà mình."
- Nói rõ mục đích là để hai người tốt hơn, không phải để phân xử: "Anh không định tìm người phán ai đúng ai sai. Anh chỉ muốn mình nói được với nhau như trước."
- Đưa ra lựa chọn cụ thể nhưng không ép ngày: một buổi thử, gặp trực tiếp hay trực tuyến, người tư vấn là nam hay nữ, để người kia có phần quyết.
- Nếu người kia chưa đồng ý, dừng lại, nói rằng mình sẽ hỏi lại sau một thời gian, và giữ lời. Đừng nhắc mỗi ngày.
Nếu sau vài lần mời người kia vẫn từ chối, một mình mình đi trước vẫn có ích. Bài riêng trong cùng danh mục bàn kỹ chuyện này.
Những câu nên tránh khi đề nghị đi tư vấn
Có những câu nghe thì hợp lý, nhưng gần như chắc chắn làm người kia từ chối. Chúng biến buổi tư vấn thành một lời đe doạ hoặc một phiên toà.
- "Anh phải đi khám xem đầu óc có vấn đề gì không." Câu này biến đề nghị thành lời xúc phạm.
- "Đi tư vấn hoặc ly hôn, anh chọn đi." Tối hậu thư làm người kia đi cho có, hoặc không đi để giữ sĩ diện.
- "Để chuyên gia nói cho em biết em sai ở đâu." Người nghe sẽ hình dung một buổi bị xử, không ai muốn đến.
- "Mẹ với chị cũng bảo nên đi." Kéo người nhà vào khiến người kia thấy mình bị cả họ bàn tán.
- Đề nghị ngay giữa một trận cãi. Lúc đó mọi câu đều bị nghe như vũ khí, kể cả câu thật lòng nhất.
Điểm chung của những câu trên là chúng đặt toàn bộ lỗi lên người kia. Cách mời hiệu quả nhất lại ngược lại: người đề nghị nhận trước phần của mình, và nói rõ mình đi vì còn muốn ở lại, không phải vì muốn ra đi.
Nếu chính mình là người được mời, hãy thử nghe câu mời như một tín hiệu người kia vẫn còn muốn cố gắng, dù cách nói chưa khéo.
Khi chuyện cần một nơi khác trước cả tư vấn hôn nhân
Có những trường hợp tư vấn cho cặp vợ chồng chưa phải bước đầu tiên. Khi có đánh đập, đe doạ, đập phá đồ, bị giữ tiền, giữ giấy tờ hay bị cấm gặp người thân, đó là bạo lực gia đình chứ không phải mâu thuẫn. Ngồi chung một phòng để "hoà giải" lúc này có khi còn nguy hiểm hơn cho người bị hại. Việc trước tiên là an toàn: tìm đến người thân tin cậy, chính quyền xã hoặc phường, hội phụ nữ nơi mình sống, và gọi 113 khi đang bị đe doạ.
Khi một người nghiện rượu, nghiện chất kích thích hay nợ nần vì ham đỏ đen, cần sự giúp đỡ chuyên môn cho riêng chuyện đó trước, tư vấn cho hai vợ chồng đi song song hoặc sau. Khi một người buồn kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, không thiết làm gì, hay nói tới chuyện không muốn sống, cần đi khám bác sĩ hoặc gặp chuyên gia tâm lý cho người đó ngay, không chờ hai người xếp lịch đi chung.
Ngoài những trường hợp ấy, chẳng có lúc nào là "chưa đủ nghiêm trọng" để đi tư vấn. Nhiều cặp đi khi chỉ thấy hai người hơi xa nhau, và đó thường là những cặp được giúp nhiều nhất.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng chưa đến mức đòi ly hôn thì có cần đi tư vấn hôn nhân không?
Có, và đó lại là lúc tư vấn giúp được nhiều nhất. Khi cả hai còn muốn giữ nhà, còn tôn trọng nhau, buổi tư vấn tập trung vào sửa cách nói chuyện và gỡ vòng lặp cãi vã thay vì phải dọn những tổn thương đã chồng chất nhiều năm.
Đi tư vấn hôn nhân bao lâu thì thấy thay đổi?
Không có con số chung cho mọi cặp. Nhiều người thấy cách cãi nhau dịu hơn sau vài buổi, nhưng những chuyện sâu như mất lòng tin hay một biến cố lớn thường cần nhiều tháng. Nên hỏi người tư vấn về lộ trình dự kiến ngay từ buổi đầu.
Đi tư vấn có phải là thừa nhận hôn nhân mình thất bại không?
Không. Tìm người giúp khi gặp khó là một quyết định trưởng thành, giống như đi khám khi thấy cơ thể có dấu hiệu lạ. Nhiều cặp đi tư vấn chính vì họ coi trọng cuộc hôn nhân và không muốn để nó tự trôi.
Có nên kể với bố mẹ hai bên là vợ chồng đang đi tư vấn không?
Đó là quyết định của hai vợ chồng, nên bàn với nhau trước khi kể với ai. Nhiều cặp chọn giữ riêng để tránh bị hỏi han, góp ý. Điều quan trọng là không người nào tự ý kể khi người kia chưa đồng ý.
Đang có bạo lực trong nhà thì có nên đi tư vấn cặp đôi không?
Lúc đó an toàn phải đặt trước. Ngồi chung để hoà giải có thể khiến người bị hại gặp nguy hiểm hơn sau buổi gặp. Hãy tìm đến người thân tin cậy, chính quyền xã phường, hội phụ nữ, gọi 113 khi bị đe doạ, rồi mới tính chuyện tư vấn riêng cho từng người.
Một người muốn đi, người kia không chịu thì sao?
Người muốn đi vẫn nên đi trước một mình. Buổi tư vấn riêng giúp mình hiểu phần của mình trong vòng lặp cãi vã, đổi cách phản ứng, và nhiều khi chính thay đổi đó khiến người kia tò mò rồi đồng ý đi cùng sau một thời gian.