Khi đang bị bạo lực gia đình, việc đầu tiên không phải là hàn gắn hay nói lý, mà là giữ an toàn cho mình và cho con: rời khỏi chỗ nguy hiểm, gọi 113 khi bị đe doạ ngay lúc đó, rồi tìm đến người thân tin cậy, chính quyền xã hoặc phường, hội phụ nữ nơi mình sống. Bạo lực không phải mâu thuẫn để tự nhịn cho êm. Không ai đáng bị đánh, bị doạ, bị nhốt trong chính nhà mình.
Bài này nói những việc làm ngay khi nguy hiểm, cách chuẩn bị một kế hoạch an toàn khi chưa thể rời đi, những nơi có thể tìm giúp, cách giữ lại dấu vết, bảo vệ con, và nguyên tắc về các biện pháp bảo vệ mà pháp luật dành cho người bị hại. Người bị hại có thể là vợ hoặc chồng; những bước dưới đây áp dụng cho cả hai.
Khi đang bị đe doạ: làm gì ngay
Những giây phút nguy hiểm không phải lúc để giải thích hay cãi lý. Mục tiêu duy nhất là ra khỏi tầm tay người đang nổi giận và gọi được người giúp.
- Tránh xa những chỗ có vật sắc, vật nặng như bếp, nhà kho, nhà tắm. Nếu cãi nhau bắt đầu leo thang, di chuyển dần về phía có cửa ra ngoài.
- Ra khỏi nhà, chạy sang nhà hàng xóm, ra chỗ đông người. Nếu không ra được, vào một phòng khoá được cửa và có cách liên lạc ra ngoài.
- Gọi 113. Nói ngắn gọn: địa chỉ, có người đang bị đánh hoặc bị đe doạ, có trẻ em trong nhà không. Nếu không nói được, để máy mở cho người nghe thấy tiếng.
- Kêu to để hàng xóm biết. Nhiều người ngại làm lớn chuyện, nhưng tiếng kêu khiến người gây ra dừng tay và có người chứng kiến.
- Nếu con đủ lớn, dạy con từ trước một việc đơn giản khi bố mẹ đánh nhau: chạy sang nhà bác hàng xóm, hoặc gọi 113, chứ không lao vào can.
Sau khi đã an toàn, đừng quay lại nhà một mình để lấy đồ. Nhờ người thân, tổ dân phố hoặc công an đi cùng. Nhiều trường hợp nguy hiểm xảy ra đúng lúc quay lại.
Kế hoạch an toàn khi chưa thể rời đi
Không phải ai cũng rời đi được ngay: con nhỏ, không có thu nhập, không có chỗ ở. Trong thời gian đó, một kế hoạch chuẩn bị trước giúp mình phản ứng nhanh khi cần.
- Một túi nhỏ để sẵn ở nhà người thân hoặc chỗ kín: bản sao giấy tờ của mình và con, ít tiền mặt, thuốc men cần dùng, chìa khoá dự phòng, quần áo cho một hai ngày.
- Thuộc lòng số điện thoại của ít nhất hai người tin cậy, phòng khi điện thoại bị lấy mất.
- Thống nhất một câu mật hiệu với người thân hoặc bạn thân. Khi mình nhắn câu đó, họ biết phải gọi 113 hoặc đến ngay.
- Biết trước mình sẽ đi đâu: nhà người thân, nhà bạn, hay nơi tạm lánh mà hội phụ nữ hay chính quyền địa phương chỉ cho.
- Mở một khoản tiết kiệm nhỏ đứng tên riêng nếu được, dù rất ít, để không phụ thuộc hoàn toàn khi phải đi.
- Nếu người kia hay kiểm tra điện thoại, xoá lịch sử những gì mình tìm hiểu về chuyện này, và hẹn người thân liên lạc theo cách an toàn.
Kế hoạch an toàn không có nghĩa là mình đã quyết định chia tay. Nó chỉ đảm bảo rằng, khi nguy hiểm đến, mình không phải nghĩ từ đầu trong hoảng loạn.
Những nơi có thể tìm giúp
Người bị bạo lực không phải tự xoay một mình. Mỗi nơi giúp một phần khác nhau, và có thể tìm đến nhiều nơi cùng lúc.
| Nơi tìm giúp | Giúp được gì | Khi nào nên tìm |
|---|---|---|
| Công an, gọi 113 | Có mặt ngăn chặn hành vi, bảo vệ người bị hại, ghi nhận sự việc | Khi đang bị đánh, bị đe doạ, có vũ khí, có trẻ em gặp nguy |
| Chính quyền xã hoặc phường | Tiếp nhận, can thiệp, phối hợp các biện pháp bảo vệ, hướng dẫn thủ tục | Sau khi tạm an toàn, hoặc khi bạo lực lặp lại |
| Hội phụ nữ, các tổ chức hỗ trợ ở địa phương | Lắng nghe, chỉ nơi tạm lánh, đi cùng làm thủ tục, kết nối hỗ trợ | Bất cứ lúc nào cần người đồng hành |
| Cơ sở y tế | Khám, chữa vết thương, ghi nhận tình trạng sức khoẻ | Ngay khi bị thương, kể cả vết thương nhẹ |
| Người thân, bạn bè tin cậy | Chỗ ở tạm, trông con, làm chứng, đi cùng | Khi cần rời nhà hoặc cần người biết chuyện |
| Luật sư, trợ giúp pháp lý | Hiểu quyền của mình, các biện pháp bảo vệ, chuyện con và tài sản | Khi đã tạm an toàn và muốn biết bước tiếp theo |
Nếu nơi đầu tiên mình tìm đến khuyên "về nhịn đi cho êm", đó không phải lời khuyên đúng. Hãy tìm đến nơi khác. Chuyện bạo lực không phải chuyện riêng trong nhà mà người ngoài không được xen vào.
Đi khám và giữ lại dấu vết
Sau một lần bị đánh, nhiều người không đi khám vì ngại, vì vết thương "không sao", hoặc vì sợ người kia biết. Nhưng có những tổn thương bên trong không thấy ngay, nhất là khi bị đánh vào đầu, bụng, hoặc bị bóp cổ. Đi khám là vì sức khoẻ của mình trước, và nên nói thật với bác sĩ nguyên nhân vết thương.
Bên cạnh đó, những gì được ghi lại hôm nay có thể giúp mình về sau, khi cần chính quyền can thiệp hay khi giải quyết chuyện con cái. Một vài việc nên làm: chụp ảnh vết thương có ngày giờ, giữ lại giấy khám bệnh, lưu những tin nhắn đe doạ, ghi vào một cuốn sổ ngày giờ, sự việc, ai chứng kiến. Cất những thứ này ở chỗ người kia không lấy được, ví dụ gửi người thân giữ.
Nếu người kia hay lục đồ, lục điện thoại, đừng cất những thứ này ở nhà hay trong máy mà người kia mở được. Một người bạn, một người chị, hay một cán bộ hội phụ nữ mình tin là chỗ gửi an toàn hơn. Cũng nên ghi lại cả những lần bị chửi bới, đe doạ, bị giữ tiền, không chỉ những lần bị đánh, vì bạo lực thường là một chuỗi chứ không phải một sự việc riêng lẻ.
Không cần phải chờ có đủ bằng chứng mới được tìm giúp. Người bị hại có quyền báo ngay, kể cả khi trong tay chưa có gì. Ghi lại chỉ là để mình có thêm chỗ dựa, không phải điều kiện.
Bảo vệ con
Trẻ sống trong nhà có bạo lực bị ảnh hưởng ngay cả khi chưa từng bị đánh. Nghe tiếng quát tháo, tiếng đồ vỡ, thấy bố hoặc mẹ khóc, trẻ sống trong lo sợ thường trực. Có trẻ thu mình, có trẻ trở nên hung hăng, có trẻ tự trách mình là nguyên nhân bố mẹ cãi nhau.
An toàn của con đi liền với an toàn của người lớn bị hại. Khi rời đi, đưa con theo nếu được. Khi chưa rời được, dạy con một kế hoạch đơn giản: khi thấy bố mẹ to tiếng, con vào phòng đóng cửa hoặc sang nhà hàng xóm, không lao vào can. Nói với con bằng lời của trẻ rằng chuyện người lớn đánh nhau không phải lỗi của con.
Nếu chính con là người bị đánh, đó là chuyện nghiêm trọng và cần báo ngay, cả với chính quyền và nhà trường nếu cần. Sau những gì đã qua, nhiều trẻ cần được gặp chuyên gia tâm lý trẻ em để được giúp, dù bề ngoài trông có vẻ bình thường.
Các biện pháp bảo vệ theo pháp luật: nắm nguyên tắc
Pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình ở nước ta có các biện pháp nhằm ngăn chặn và bảo vệ người bị hại. Về nguyên tắc, có những biện pháp buộc người gây bạo lực chấm dứt ngay hành vi, có biện pháp cấm người đó tiếp xúc với người bị hại trong một thời gian, có quy định về hỗ trợ chỗ tạm lánh, chăm sóc sức khoẻ, tư vấn và trợ giúp pháp lý cho người bị hại. Người gây bạo lực, tuỳ mức độ, có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự.
Thẩm quyền, thời hạn và cách đề nghị từng biện pháp được ghi cụ thể trong văn bản hiện hành và có thể thay đổi theo thời gian, nên khi cần hãy tra bản mới nhất, hỏi chính quyền xã phường, hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn cho đúng hoàn cảnh của mình.
Điều quan trọng cần nhớ: người bị hại không cần phải ly hôn mới được bảo vệ. Các biện pháp này dành cho người đang sống trong bạo lực, bất kể họ chưa quyết định gì về cuộc hôn nhân.
Vì sao "nhịn cho êm" không phải lời khuyên an toàn
Rất nhiều người bị hại được khuyên nhịn: vì con, vì họ hàng, vì "đàn ông ai chẳng nóng", vì "đàn bà phải biết mềm mỏng". Lời khuyên ấy xuất phát từ mong muốn giữ nhà, nhưng nó bỏ qua một sự thật: bạo lực không dừng lại vì người bị hại im lặng. Im lặng thường khiến người gây ra tin rằng mình được phép, và lần sau nặng hơn.
Cũng cần biết rằng giai đoạn chuẩn bị rời đi và ngay sau khi rời đi có thể là lúc nguy hiểm nhất, vì người kiểm soát cảm thấy mất quyền. Vì thế rời đi nên có kế hoạch, có người biết, có nơi đến, chứ không bỏ đi trong một đêm giận rồi quay về một mình.
Khi đã tạm an toàn, nhiều người vẫn mất ngủ, giật mình, thấy trống rỗng hoặc tự trách. Đó là phản ứng thường gặp sau một thời gian dài sống trong sợ hãi. Gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ khi những cảm giác ấy kéo dài là một phần của việc chăm sóc bản thân, không phải dấu hiệu yếu đuối.
Câu hỏi thường gặp
Bị chồng đánh lần đầu thì có nên báo công an không?
Nên. Lần đầu không có nghĩa là lần cuối, và báo sớm giúp ghi nhận sự việc, khiến người gây ra biết hành vi đó không được chấp nhận. Gọi 113 khi đang bị đe doạ, sau đó báo chính quyền xã phường. Báo không có nghĩa là mình đã quyết định ly hôn.
Không có chỗ nào để đi thì làm sao rời khỏi nhà?
Có thể nhờ người thân, bạn bè, hoặc hỏi hội phụ nữ và chính quyền xã phường về nơi tạm lánh ở địa phương. Chuẩn bị trước một túi đồ cần thiết, bản sao giấy tờ và ít tiền mặt gửi ở người tin cậy giúp việc rời đi nhanh và an toàn hơn.
Chưa có bằng chứng thì có được báo bạo lực gia đình không?
Được. Người bị hại có quyền báo ngay khi bị đe doạ hay bị đánh, không cần chờ đủ bằng chứng. Tuy vậy, nên đi khám, chụp ảnh vết thương, lưu tin nhắn đe doạ và ghi lại ngày giờ sự việc để có thêm chỗ dựa khi cần chính quyền can thiệp.
Người bị bạo lực có cần phải ly hôn mới được bảo vệ không?
Không. Các biện pháp bảo vệ người bị hại theo pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình dành cho người đang bị bạo lực, không phụ thuộc vào việc ly hôn. Chi tiết từng biện pháp nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Con chứng kiến bố mẹ đánh nhau thì cần làm gì cho con?
Đưa con ra khỏi chỗ nguy hiểm trước, sau đó nói với con bằng lời đơn giản rằng chuyện người lớn không phải lỗi của con. Theo dõi những thay đổi như con thu mình, gặp ác mộng, hung hăng. Nếu kéo dài, đưa con gặp chuyên gia tâm lý trẻ em để được giúp.
Họ hàng khuyên nhịn để giữ nhà thì có nên nghe không?
Lời khuyên nhịn có thể xuất phát từ lòng tốt, nhưng không an toàn khi đang có bạo lực. Im lặng thường khiến bạo lực lặp lại và nặng hơn. Mình có quyền tìm giúp từ công an, chính quyền xã phường, hội phụ nữ và người thân tin cậy khác.