Khi vợ chồng mâu thuẫn vì nhà chồng, việc cần làm trước tiên là tách hai loại chuyện: phần thuộc về nhà lớn, như nếp sinh hoạt, tính khí bố mẹ chồng, lời một người họ hàng nói, và phần thuộc về hai người, như cách chồng phản ứng, cảm giác bị bỏ rơi của vợ, những gì hai người hứa với nhau. Hai vợ chồng chỉ sửa được phần thứ hai, và phần thứ hai thường mới là thứ làm đau.
Rất nhiều cặp cãi nhau hàng năm trời về mẹ chồng, về em chồng, mà thật ra điều họ cãi là "anh có ở phía em không" và "em có tôn trọng gia đình anh không". Bài này đi qua cách tách hai lớp đó, một bài tập đơn giản hai người làm cùng nhau, cách nói để chồng không phải tự vệ cho cả dòng họ, và mấy luật cãi riêng cho đề tài nhạy cảm này.
Vì sao chuyện nhà chồng dễ thành chuyện của hai vợ chồng
Thử hình dung một tình huống giả định. Chị B về nhà chồng ăn giỗ, em chồng hỏi trước mặt cả họ sao chị chưa đi làm lại sau sinh. Chị buồn. Tối về chị kể với chồng, chồng bảo "nó hỏi vậy thôi mà". Chị nói "nhà anh lúc nào cũng soi em". Chồng nóng lên "em đừng nói nhà anh như thế". Mười phút sau hai người cãi nhau về chuyện ai lười việc nhà tuần trước. Em chồng thì đã quên câu hỏi ấy từ chiều.
Câu chuyện này lặp lại ở rất nhiều nhà. Chuyện bắt đầu ở nhà lớn, nhưng kết thúc là hai vợ chồng tổn thương nhau. Lý do là mỗi người đang bảo vệ một thứ khác nhau. Vợ cần chồng thấy mình bị tổn thương. Chồng nghe vợ nói về nhà mình thì thấy như bị chê cả gốc gác, và theo phản xạ đứng ra bảo vệ.
Thêm vào đó, vợ là người ngoài trong nhà chồng nên nhạy cảm với từng lời; chồng là người trong nhà nên quen tai, không thấy gì. Hai cách nghe khác hẳn nhau trên cùng một câu nói. Không ai sai trong cách mình nghe, nhưng nếu không nhận ra điều này, hai người sẽ cãi nhau về chuyện câu nói đó nặng hay nhẹ, một cuộc cãi không bao giờ có người thắng.
Bài tập hai cột: chuyện của hai người, chuyện của hai nhà
Hai vợ chồng ngồi với một tờ giấy, chia hai cột. Mỗi lần có chuyện vướng liên quan đến nhà lớn, ghi chuyện đó vào, rồi cùng tách ra. Ví dụ với tình huống giỗ ở trên:
| Chuyện của nhà lớn (khó đổi, không thuộc quyền hai người) | Chuyện của hai vợ chồng (sửa được) |
|---|---|
| Em chồng hay hỏi thẳng, quen nói trước đông người | Chồng nói "nó hỏi vậy thôi" làm vợ thấy mình bị gạt đi |
| Nhà chồng coi trọng việc phụ nữ đi làm lại sớm | Hai người chưa thống nhất với nhau khi nào vợ đi làm lại |
| Ngày giỗ đông người, ai cũng bàn chuyện nhà người khác | Không có ai đỡ lời khi vợ bị hỏi khó |
| Nếp nhà chồng ít khen, nhiều nhắc | Vợ nói "nhà anh lúc nào cũng soi" làm chồng thấy cả nhà bị chê |
Nhìn vào cột trái, hai người sẽ thấy nhiều thứ mình đã cãi nhau mãi mà không ai đổi được, vì đó là tính của người khác. Cột phải mới là chỗ đáng bàn. Từ ví dụ trên, việc cụ thể có thể là: lần sau ai hỏi chuyện đi làm, chồng đỡ lời "Chuyện đó vợ chồng con tính rồi cô ạ"; và hai vợ chồng tự bàn với nhau chuyện đi làm lại trong tuần này.
Bài tập này có tác dụng phụ quý: chồng thấy vợ không nhằm vào cả nhà mình, còn vợ thấy chồng không gạt cảm xúc của mình đi.
Nói về cảm giác của mình, không phán xét nhà người kia
Đổi "nhà anh" thành "em thấy". Thay vì "Nhà anh soi em", nói "Hôm nay bị hỏi chuyện đi làm trước cả họ, em thấy ngượng và hơi tủi." Câu thứ hai không chê ai, chồng không có gì để bảo vệ, nên dễ nghe hơn hẳn.
Nói một người, một lần, không nói "lúc nào cũng". Chữ "lúc nào cũng" biến một lần thành cả một bản án. Người nghe sẽ lục lại để tìm một lần ngược lại, và cuộc nói chuyện thành tranh luận về con số.
Chồng nhắc lại điều vợ nói trước khi giải thích. Trước khi nói "nó không có ý đó đâu", chồng nói "Ừ, bị hỏi trước nhiều người vậy chắc em khó chịu lắm." Chỉ khi vợ thấy mình được nghe, lời giải thích về em chồng mới có chỗ để lọt vào.
Vợ nói rõ mình cần gì từ chồng. Không phải "anh phải nói với nó" mà là "Lần sau có ai hỏi kiểu vậy, anh đỡ lời giúp em một câu được không?" Việc cụ thể, nhỏ, chồng làm được ngay.
Đổi vai khi ngược lại. Nhiều nhà thì người chồng mới khó chịu với nhà vợ, với bố vợ hay anh vợ. Cách nói này dùng y hệt cho cả hai phía.
Luật cãi riêng cho đề tài nhà hai bên
Đề tài gia đình gốc là chỗ đau sâu, nên cần vài luật riêng mà hai vợ chồng thống nhất từ lúc đang êm, không phải lúc đang cãi.
- Không chê bố mẹ người kia bằng lời nặng, dù đang giận đến đâu. Nói hành động cụ thể, không nói con người.
- Không mang lời của người khác trong họ ra làm bằng chứng, kiểu "Đến cô Út cũng bảo nhà anh thế".
- Không cãi chuyện này trước mặt con hay ở trong nhà lớn. Hẹn nhau lúc về nhà riêng hoặc lúc đi ra ngoài.
- Nếu một người nói "dừng", cả hai nghỉ ít nhất nửa tiếng, rồi người nói dừng là người mở lại câu chuyện.
- Mỗi lần chỉ bàn một chuyện cụ thể vừa xảy ra, không lôi cả năm ra.
Có thể viết mấy luật này ra một tờ giấy dán trong tủ quần áo, chỉ hai người biết. Nghe như trẻ con nhưng khá nhiều cặp thấy nó có ích, vì lúc nóng giận người ta quên hết những gì từng hứa.
Chiều ngược lại: khi người chồng khó chịu với nhà vợ
Bài này đặt tên theo nhà chồng vì đó là cụm nhiều người tìm, nhưng không ít nhà thì mũi tên quay ngược. Anh A ở rể vài năm đầu sau cưới, bố vợ hay nhận xét chuyện anh đổi việc, anh vợ hay rủ đi nhậu rồi trêu anh "sợ vợ". Anh không kể với ai, chỉ ngày càng ít về bên ngoại, mỗi lần vợ rủ về thì viện cớ bận. Vợ nghĩ anh coi thường nhà mình, hai người lại cãi nhau.
Ở chiều này, người đàn ông thường khó nói ra hơn, vì sợ bị coi là nhỏ nhen. Vợ có thể mở lời trước: "Dạo này anh ít về bên nhà em, có chuyện gì làm anh không thoải mái không, anh cứ nói, em không giận đâu." Rồi nghe hết, không vội giải thích cho bố mình hay anh mình.
Bài tập hai cột vẫn dùng được y nguyên: tính bố vợ hay nhận xét là chuyện của nhà lớn; việc vợ có đỡ lời cho chồng khi bị trêu, việc hai người thống nhất về bao lâu một lần thì về ngoại, là chuyện của hai người. Người vợ lúc này đóng vai người đứng giữa, và những gì người chồng cần từ vợ cũng giống hệt những gì người vợ cần từ chồng ở chiều kia: biết là mình được thấy, và có người đứng cạnh.
Khi chỉ một người muốn sửa
Có lúc vợ đã thử cách nói nhẹ nhàng mà chồng vẫn nóng lên mỗi khi nhắc đến nhà mình. Có lúc chồng đã đỡ lời, đã nói với mẹ, mà vợ vẫn cho rằng anh chẳng làm gì. Trong cả hai trường hợp, người đang muốn sửa nên làm tiếp phần của mình một thời gian, đủ lâu để thói quen của người kia có cơ hội thay đổi, thường là vài tháng chứ không phải vài ngày.
Người vợ có thể giảm dần việc kể chuyện nhà chồng với chồng mỗi tối, chọn đúng những chuyện thật sự cần, và tìm chỗ khác để xả bớt, như một người bạn thân, để không phải dồn hết lên chồng. Người chồng có thể chủ động hỏi vợ sau mỗi lần về nhà lớn: "Hôm nay ở nhà có chuyện gì làm em khó chịu không?" Câu hỏi ấy cho vợ thấy anh để ý, và nhiều chuyện được nói ra lúc còn nhỏ.
Nếu sau nhiều tháng, mỗi lần nhắc tới gia đình vẫn kết thúc bằng một trận cãi lớn, thì nên tính đến việc hai người cùng gặp chuyên gia tư vấn hôn nhân – gia đình. Một người ngoài trung lập giúp mỗi người nói được điều khó nói mà không bị ngắt. Nếu một người không chịu đi, người còn lại vẫn có thể đi một mình trước, để hiểu mình hơn và tìm cách nói khác.
Dấu hiệu chuyện nhà lớn đang làm hỏng hôn nhân
Có những dấu hiệu cho thấy mâu thuẫn vì nhà chồng đã không còn ở mức "cãi rồi làm lành". Hai vợ chồng tránh nói về bất cứ thứ gì liên quan đến gia đình, kể cả việc về thăm. Một người bắt đầu giữ bí mật với người kia những việc làm cho nhà mình. Con cái nghe được bố mẹ chê ông bà bên này bên kia. Hay người vợ, hoặc người chồng, thấy mình không còn muốn về nhà.
Những dấu hiệu này cho thấy chuyện hai nhà đã thành bức tường giữa hai người. Nó cần được nói ra một cách bình tĩnh và nghiêm túc, có thể với sự giúp đỡ của người ngoài. Đừng đợi tới khi một người buột miệng nói đến chuyện chia tay.
Còn nếu trong lúc cãi về nhà hai bên mà có người đập đồ, xô đẩy, chửi bới hay đe doạ, thì đó không còn là mâu thuẫn để hàn gắn bằng cách nói chuyện. An toàn là trước tiên: rời khỏi chỗ nguy hiểm, nhờ người thân, chính quyền xã hoặc phường, gọi 113 khi bị đe doạ ngay lúc đó.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cứ nhắc đến nhà chồng là vợ chồng cãi nhau?
Vì mỗi người đang bảo vệ một thứ khác nhau. Vợ cần chồng thấy mình bị tổn thương, còn chồng nghe vợ nói về gia đình thì thấy như cả gốc gác bị chê và phản xạ bảo vệ. Hai người cãi về chuyện ai đúng thay vì nói về điều mỗi người cần.
Làm sao nói với chồng về chuyện nhà chồng mà anh ấy không tự ái?
Nói về cảm giác của mình trong một lần cụ thể thay vì phán xét cả nhà, tránh chữ lúc nào cũng, và nói rõ một việc nhỏ mình cần chồng làm như đỡ lời giúp lần sau. Chọn lúc cả hai bình tĩnh, không nói khi đang ở nhà lớn.
Tách chuyện vợ chồng khỏi chuyện gia đình hai bên là thế nào?
Là phân biệt phần thuộc về nhà lớn như tính khí, nếp sinh hoạt của người khác mà hai vợ chồng không đổi được, với phần thuộc về hai người như cách mỗi người phản ứng và hứa với nhau. Vợ chồng chỉ nên tập trung sửa phần thứ hai.
Vợ chồng có nên đặt luật riêng khi cãi nhau về gia đình hai bên?
Nên, và đặt lúc đang êm. Mấy luật hay dùng là không chê bố mẹ người kia bằng lời nặng, không lôi lời người khác làm bằng chứng, không cãi trước mặt con hay ở nhà lớn, có quyền xin dừng và mỗi lần chỉ bàn một chuyện.
Chồng không chịu nói chuyện về nhà chồng thì vợ nên làm gì?
Giảm kể lể hằng ngày, chọn đúng chuyện cần thiết để nói, tìm chỗ khác để tâm sự bớt, và kiên trì vài tháng. Nếu vẫn không thay đổi, có thể mời chồng cùng gặp chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình, hoặc tự đi một mình trước.
Khi nào mâu thuẫn vì nhà chồng cần đến người ngoài giúp?
Khi hai người tránh hẳn mọi chuyện liên quan gia đình, giữ bí mật với nhau, con cái nghe bố mẹ chê ông bà, hoặc một người không muốn về nhà. Có xô đẩy, đập đồ, đe doạ thì cần an toàn trước, nhờ người thân, chính quyền xã phường, gọi 113.