Tết về nhà nội hay nhà ngoại không có một đáp án đúng cho mọi nhà; cách êm nhất là hai vợ chồng bàn xong với nhau từ trước rằm tháng Chạp, chọn một cách xếp mà cả hai thấy công bằng, rồi cùng một giọng báo cho bố mẹ hai bên. Phần lớn những cái Tết căng thẳng không do bố mẹ đòi hỏi, mà do hai vợ chồng để sát Tết mới nói, mỗi người đã lỡ hứa với nhà mình một kiểu.
Dưới đây là các cách xếp lịch nhiều nhà dùng, cách chọn theo khoảng cách và hoàn cảnh, lời báo với bố mẹ hai bên, và những tình huống khó như hai nhà cách nhau mấy trăm cây số, hay năm nay một bên có người ốm. Phong tục mỗi vùng mỗi khác, nhiều nơi coi trọng việc con dâu có mặt ở nhà chồng ngày mùng một, nhiều nơi thoải mái hơn, nên hỏi người lớn trong nhà thay vì tự đoán.
Vì sao chuyện về quê ăn Tết năm nào cũng thành căng
Tết là dịp duy nhất trong năm cả họ quây quần, nên mỗi bên bố mẹ đều mong con cháu có mặt. Với bố mẹ đã có tuổi, mâm cơm chiều ba mươi mà thiếu con là cả năm nhớ. Cái mong ấy rất chính đáng, chỉ có điều cả hai bên cùng mong một lúc, mà vợ chồng chỉ có một đôi chân.
Lớp thứ hai là nếp cũ. Nhiều gia đình vẫn giữ quan niệm con dâu ăn Tết nhà chồng, mùng hai mùng ba mới về ngoại. Người chồng lớn lên với nếp đó thấy rất bình thường. Người vợ thì nhìn bố mẹ mình đón giao thừa vắng con, nhất là khi mình là con gái một hay nhà chỉ có hai chị em gái đã đi lấy chồng, thấy lòng nặng trĩu.
Lớp thứ ba là cách bàn. Rất nhiều cặp không bàn, mỗi người cứ ngầm hiểu theo ý mình. Cuối tháng Chạp, mẹ chồng gọi hỏi "mấy giờ chúng mày về", mẹ vợ cũng gọi hỏi "năm nay về ngoại chứ con", và hai vợ chồng mới phát hiện ra mình đã ngầm hứa hai điều khác nhau. Lúc đó cãi nhau không phải vì Tết, mà vì cảm giác người kia chẳng nghĩ gì cho nhà mình.
Hiểu ba lớp này thì thấy việc cần làm rất rõ: bàn sớm, bàn trên nguyên tắc công bằng chứ không phải trên nếp của một nhà, và báo cho hai bên cùng lúc.
Các cách xếp lịch Tết nhiều nhà đang dùng
Không có cách nào hoàn hảo. Mỗi cách có cái được và cái phải nhường, chọn theo khoảng cách hai nhà, số ngày nghỉ và tuổi của bố mẹ hai bên.
| Cách xếp | Hợp với | Cái phải nhường |
|---|---|---|
| Luân phiên theo năm: năm nay chiều ba mươi nhà nội, năm sau nhà ngoại | Hai nhà xa nhau, không thể đi cả hai trong mấy ngày Tết | Bên vắng con năm đó buồn, cần bù bằng chuyến về trước hoặc sau Tết |
| Chia ngày: chiều ba mươi và mùng một bên này, mùng hai mùng ba bên kia | Hai nhà cùng tỉnh hoặc cách nhau vài giờ đường | Năm nào cũng một bên được ngày chính, cần thoả thuận đổi lượt |
| Đón Tết ở nhà riêng, mời bố mẹ một hay cả hai bên lên | Có con nhỏ, nhà riêng đủ chỗ, bố mẹ đi lại được | Ông bà xa họ hàng, cần hỏi thật lòng ông bà có muốn không |
| Về sớm trước Tết một bên, ăn Tết bên kia | Một bên neo người, bên kia đông con cháu | Phải xin nghỉ sớm, tốn công đi hai chuyến |
Điều quan trọng không phải chọn cách nào, mà hai vợ chồng cùng thấy cách đó công bằng. Cách luân phiên nghe công bằng nhất trên giấy, nhưng nếu một bên chỉ còn bố hoặc mẹ ở một mình, còn bên kia đông con cháu, thì để người neo đơn đón giao thừa một mình suốt năm này qua năm khác không hẳn là công bằng. Lúc đó cách chia ngày hay cách mời bố mẹ lên có khi hợp lẽ hơn.
Nói ra những điều này với nhau, chứ đừng lấy nếp của một nhà làm luật chung cho cả hai.
Bàn với nhau trước khi báo hai bên
Một buổi nói chuyện chừng nửa tiếng, làm từ khoảng giữa tháng Chạp hoặc sớm hơn, đỡ được cả tuần căng thẳng cuối năm.
- Mỗi người nói ra điều mình mong nhất, chỉ một điều: "Em mong năm nay được đón giao thừa với bố mẹ em, vì mẹ em mới ốm dậy." hoặc "Anh mong mùng một có mặt để cùng bố đi chúc Tết họ hàng."
- Nói thêm điều mình lo về phía nhà người kia, để người kia thấy mình nghĩ cho bên ấy: "Nếu mình về ngoại chiều ba mươi thì mẹ anh có buồn không, anh thấy mẹ sẽ phản ứng thế nào?"
- Liệt kê thực tế: số ngày nghỉ, đường đi mất bao lâu, con có say xe không, chỗ ngủ ở mỗi nhà ra sao. Nhiều cuộc tranh luận tự hết khi thấy rõ một phương án không đi nổi.
- Chọn một cách xếp và nói rõ năm sau sẽ thế nào, để bên phải nhường năm nay biết năm sau đến lượt mình.
- Thống nhất ai báo cho bên nào: chồng báo bố mẹ chồng, vợ báo bố mẹ vợ, trong cùng một hai ngày.
Đừng bàn chuyện này lúc đang ngồi trong nhà nội hay nhà ngoại, cũng đừng bàn ngay sau khi một bên vừa gọi điện giục. Lúc đó người có nhà vừa gọi luôn ở thế phòng thủ.
Lời báo với bố mẹ hai bên
Bố mẹ nghe tin con không về chiều ba mươi thì buồn là tự nhiên. Cách báo quyết định nỗi buồn ấy nhẹ hay thành hờn. Mấy câu mẫu dưới đây có thể đổi chữ cho hợp giọng nhà mình.
- Con ruột báo, không để con dâu hay con rể đứng ra: "Bố mẹ ơi, năm nay vợ chồng con tính chiều ba mươi về bên ngoại vì năm ngoái ở nhà mình rồi, mùng hai chúng con về với bố mẹ đến hết mùng năm."
- Báo như một quyết định của hai vợ chồng, không phải xin phép từng người: tránh câu "Vợ con nó muốn về ngoại" vì câu đó đẩy hết phần không vui sang con dâu.
- Có một lời bù cụ thể: "Hai mươi tám con về trước, cùng mẹ gói bánh rồi chiều hai mươi chín mới đi."
- Hỏi bố mẹ cần gì cho Tết: đồ sửa nhà, thứ mua giúp, việc nặng cần làm trước. Bố mẹ thấy con lo cho mình thì đỡ tủi.
- Báo sớm, đừng để sát ngày. Báo trước hai ba tuần, bố mẹ có thời gian quen dần, còn báo trước hai ba ngày thì nghe như con quên mình.
Nếu bố mẹ phản đối, đừng tranh luận ngay qua điện thoại. Nghe hết, nói "Dạ, con hiểu mẹ mong, để vợ chồng con tính lại xem có cách nào", rồi về bàn lại với nhau. Có khi chỉ cần đổi một chi tiết nhỏ, như về sớm hơn nửa ngày, là bố mẹ yên lòng.
Những tình huống khó hay gặp
Hai nhà cách nhau mấy trăm cây số. Đi cả hai trong mấy ngày Tết là mệt cho cả nhà, nhất là có con nhỏ. Nhiều cặp chọn luân phiên năm và thêm một chuyến thật sự về bên kia vào dịp khác trong năm, như hè hay ngày giỗ, để bên ấy không thấy chỉ được "phần còn lại".
Một bên có người ốm hoặc vừa có tang. Năm đó cứ ưu tiên bên cần hơn, không cần tính lượt. Hai vợ chồng nói với nhau rõ rằng đây là ngoại lệ, năm sau tính lại, để không ai cảm thấy lượt của nhà mình bị mất.
Chồng là con trưởng, phải lo cúng giao thừa. Nhiều nhà vẫn giữ việc con trưởng có mặt đêm ba mươi. Nếu vậy, hai vợ chồng có thể bàn để vợ về ngoại trước Tết vài ngày cùng con, chồng về sau, hoặc cả nhà về ngoại từ mùng hai và ở lâu hơn. Không nên mặc định vợ hiểu, mà nên hỏi vợ thấy thế nào.
Vợ là con một, bố mẹ vợ chỉ có hai ông bà. Đây là tình huống người chồng nên chủ động nghĩ đến trước. Một câu như "Năm nay mình đón bố mẹ em lên ăn Tết cùng nhé, hoặc mình về bên đó giao thừa, anh nói với bố mẹ anh" có giá trị hơn mọi lời an ủi.
Khi một bên đã phật lòng, gỡ thế nào
Dù bàn kỹ đến đâu, có năm vẫn sẽ có một bên buồn. Mẹ chồng có khi nói nặng một câu, bố vợ có thể im lặng cả buổi khi con về muộn. Việc đầu tiên là đừng để nỗi buồn của bố mẹ biến thành chuyện cãi nhau giữa hai vợ chồng. Người vợ nghe mẹ chồng trách thì đừng quay sang trách chồng "tại anh không nói cho rõ"; người chồng thấy bố vợ lạnh nhạt thì đừng về nói "nhà em khó tính quá".
Việc thứ hai là con ruột đi gỡ với bố mẹ mình. Một cuộc gọi sau Tết, hoặc một buổi về thăm riêng, nói: "Năm nay con biết bố mẹ buồn, Tết sau chúng con về bên mình chiều ba mươi, bố mẹ đừng giận chúng con nhé." Bố mẹ nào nghe con nói vậy cũng nguôi phần lớn.
Việc thứ ba là giữ lời. Năm sau đến lượt bên nào thì đúng như vậy, đừng để đến lúc đó lại có lý do đổi. Bố mẹ hai bên tin vào lời hứa của các con dần dần, và chuyện Tết về đâu sẽ bớt nặng nề hẳn qua vài năm.
Nếu chuyện Tết năm nào cũng thành trận cãi lớn, kéo dài sang cả tháng Giêng, thì có lẽ cái cần bàn không phải là lịch Tết, mà là cảm giác của mỗi người về chỗ đứng của nhà mình trong cuộc hôn nhân. Lúc đó nên ngồi lại nói chuyện kỹ hơn, hoặc nhờ một người ngoài mà cả hai tin tưởng giúp.
Câu hỏi thường gặp
Theo phong tục, con dâu có bắt buộc ăn Tết nhà chồng không?
Nhiều nơi vẫn giữ nếp con dâu đón giao thừa và mùng một ở nhà chồng, nhưng đây là tập quán, không phải quy định bắt buộc, và mỗi vùng mỗi nhà một khác. Điều quan trọng là hai vợ chồng tự thống nhất cách xếp mà cả hai thấy công bằng, rồi cùng báo cho bố mẹ hai bên.
Nên bàn chuyện Tết về nhà nội hay nhà ngoại từ lúc nào?
Nên bàn từ giữa tháng Chạp hoặc sớm hơn, trước khi bố mẹ hai bên gọi điện hỏi. Bàn sớm giúp hai vợ chồng chưa bị kẹt vào lời hứa với một bên, và bố mẹ có thời gian quen với kế hoạch thay vì nghe tin sát ngày.
Ai nên là người báo cho bố mẹ biết năm nay không về ăn Tết?
Con ruột nên báo bố mẹ ruột: chồng báo bố mẹ chồng, vợ báo bố mẹ vợ. Báo như quyết định chung của hai vợ chồng, kèm một lời bù cụ thể như về trước Tết hay ở lâu hơn sau Tết, để bố mẹ không trách con dâu hay con rể.
Hai nhà ở xa nhau thì chia lịch Tết thế nào cho công bằng?
Nhiều cặp chọn luân phiên theo năm, năm nay giao thừa nhà nội, năm sau nhà ngoại, và bù cho bên vắng con bằng một chuyến về thật sự vào dịp khác trong năm. Nếu một bên neo người hay có người ốm thì ưu tiên bên đó và nói rõ đó là ngoại lệ.
Vợ chồng cãi nhau vì chuyện về quê ăn Tết thì làm sao cho êm?
Dừng tranh luận về ai đúng, mỗi người nói ra điều mình mong nhất và điều mình lo về phía nhà người kia. Sau đó xem thực tế ngày nghỉ, đường đi, con nhỏ để chọn một cách xếp, và hẹn rõ năm sau đến lượt bên nào để không ai thấy thiệt.
Bố mẹ giận vì năm nay con không về chiều ba mươi thì nên làm gì?
Đừng tranh luận qua điện thoại. Nghe bố mẹ nói hết, nhận là mình hiểu nỗi mong, rồi sau Tết về thăm hoặc gọi riêng, hứa cụ thể năm sau sẽ về và giữ đúng lời. Đừng để nỗi buồn của bố mẹ thành cớ cãi nhau giữa hai vợ chồng.