Nhờ người thân hoà giải chuyện vợ chồng giúp được khi người đó được cả hai cùng nể, giữ được trung lập, biết giữ kín, và khi hai vợ chồng đã thống nhất với nhau từ trước là cùng muốn có người ngồi giữa. Chọn sai người, chẳng hạn bố mẹ ruột của một bên, hay nhờ mà không báo người kia, thì hoà giải dễ biến thành một phiên xử có phe, và chuyện vợ chồng lan ra cả họ.
Bài này nói khi nào nên nhờ người thân, cách chọn người, những việc hai vợ chồng cần thống nhất trước, cách mở lời nhờ, một buổi nói chuyện nên diễn ra thế nào, những sai lầm hay gặp, và khi nào cần tới hoà giải ở cơ sở hoặc chuyên gia thay vì người nhà. Khi có bạo lực gia đình, hoà giải không phải là cách xử lý; an toàn phải đi trước.
Khi nào nhờ người thân giúp được
Trong văn hoá Việt, nhờ một người lớn trong nhà nói giúp là cách giải quyết chuyện vợ chồng có từ rất lâu. Nó có ưu điểm mà chuyên gia không có: người thân hiểu hoàn cảnh hai bên gia đình, được cả hai vợ chồng tin, không tốn chi phí, và có mặt ngay khi cần.
Nhờ người thân phù hợp nhất khi chuyện còn ở mức hai người cãi nhau, giận nhau, không ai chịu mở lời trước, cần một người kéo cả hai ngồi xuống. Ví dụ hai vợ chồng giận nhau vì chuyện tiền gửi về quê, đã một tuần không nói chuyện; một người chị họ hiểu chuyện mời cả hai sang ăn cơm, rồi nói một câu đúng lúc để hai người bắt đầu lại.
Nhờ người thân không phù hợp khi chuyện đã đi sâu: mất lòng tin nghiêm trọng, cãi nhau triền miên nhiều năm, một người có vấn đề nghiện ngập, hoặc có bạo lực. Lúc đó người thân, dù thương đến đâu, cũng không có công cụ để giúp, và có khi còn làm mọi thứ rối thêm. Những trường hợp ấy cần chuyên gia, và khi có bạo lực thì cần chính quyền, công an, hội phụ nữ.
Chọn ai: người hợp và người không hợp
Người hoà giải tốt không nhất thiết là người lớn tuổi nhất hay có vai vế nhất trong họ. Điều quan trọng là phẩm chất của người đó trong vai trò ngồi giữa.
| Nên chọn người | Nên tránh người |
|---|---|
| Được cả vợ lẫn chồng cùng nể, cùng tin | Chỉ một bên tin, bên kia vốn đã dè chừng |
| Không có quyền lợi gì trong chuyện đang cãi | Chính là một phần của chuyện đang cãi, ví dụ người đang vay tiền của nhà mình |
| Biết nghe hết rồi mới nói, không vội phán | Hay kết luận nhanh, quen nói "tại mày" |
| Biết giữ kín, không kể lại cho người khác | Hay chuyện, chuyện nhà ai cũng biết |
| Có hôn nhân, cách sống mà cả hai tôn trọng | Đang có chuyện lớn trong gia đình riêng, dễ mang cảm xúc của mình vào |
Bố mẹ ruột của một trong hai người thường không phải lựa chọn tốt, dù thương con nhất. Rất khó để một người mẹ ngồi giữa con trai và con dâu mà không nghiêng về phía con mình, và con dâu thường cảm nhận được điều đó. Một người cô, người bác, anh chị họ, hoặc một người bạn lâu năm của cả hai thường giữ được khoảng cách tốt hơn.
Hai vợ chồng thống nhất trước khi nhờ
Nhờ người thân sẽ hỏng ngay từ đầu nếu chỉ một người đi nhờ, rồi người kia bất ngờ bị kéo vào một buổi "nói chuyện". Hai vợ chồng nên thống nhất mấy điều sau:
- Cả hai cùng muốn có người ngồi giữa, không ai bị ép. Một câu mở lời: "Mình nói với nhau mãi không được, anh có muốn nhờ chị Hai ngồi cùng một buổi không?"
- Cùng chọn người. Nếu một người không đồng ý với người được đề xuất, chọn người khác.
- Thống nhất kể đến đâu. Chuyện nào là chuyện hai người giữ riêng, chuyện nào được nói ra.
- Thống nhất mục tiêu: để hai người nghe được nhau và chốt một hai việc cụ thể, không phải để người thân phân xử ai đúng ai sai.
- Hứa với nhau không mang chuyện đã nói ở buổi đó ra kể với người khác, và không dùng lời người hoà giải làm vũ khí trong lần cãi sau.
Nếu người kia không đồng ý nhờ ai cả, đừng tự ý đi nhờ rồi dàn xếp một buổi gặp. Người bị dàn xếp sẽ thấy bị phản bội, và mất luôn niềm tin vào người hoà giải.
Mở lời nhờ người thân thế nào
Khi đến nhờ, hai vợ chồng nên đi cùng nhau, hoặc ít nhất người kia biết và đồng ý. Kể ngắn gọn, cân bằng, không biến lời nhờ thành bản cáo trạng về người kia. Một cách mở lời: "Dạo này vợ chồng con hay cãi nhau chuyện chăm bố mẹ hai bên, nói mãi không ra. Hai đứa đều nể bác, muốn nhờ bác ngồi nghe cùng một buổi, góp ý cho cả hai."
Câu nói đó làm được ba việc: nêu đúng chuyện đang vướng, cho thấy cả hai cùng muốn, và đặt người thân vào vai người nghe và góp ý cho cả hai, không phải người xử. Nó cũng giúp người được nhờ thấy rõ mình được tin, nên sẽ cẩn trọng hơn.
Nên tránh kiểu nhờ một mình rồi kể lể: "Bác nói giúp cháu với, anh ấy dạo này quá đáng lắm." Câu đó khiến người được nhờ đã nghiêng về một phía trước khi nghe người kia. Khi gặp nhau, người kia cảm nhận ngay điều đó và đóng cửa.
Cũng nên tôn trọng nếu người được nhờ từ chối. Có người không muốn dính vào chuyện vợ chồng của người khác, và đó là quyền của họ. Từ chối không có nghĩa là họ không thương hai người.
Một buổi nói chuyện nên diễn ra thế nào
Không cần nghi thức gì, nhưng một vài nguyên tắc giúp buổi nói chuyện đi đúng hướng:
- Chọn chỗ kín đáo, không có con cái, không có người khác trong nhà nghe được.
- Người hoà giải để từng người nói, mỗi người một lượt, không ai ngắt lời.
- Sau mỗi lượt, người hoà giải nhắc lại ngắn điều vừa nghe để người nói thấy mình được hiểu đúng.
- Tập trung vào một hai chuyện đang vướng nhất, không lôi hết chuyện cũ mười năm ra.
- Kết thúc bằng một hai việc cụ thể mà cả hai đồng ý thử, ví dụ mỗi tháng ngồi lại bàn chuyện tiền gửi về quê một lần, có hẹn ngày.
- Hẹn một lần gặp lại sau vài tuần để xem việc đã thống nhất có làm được không.
Sau buổi nói chuyện, hai vợ chồng nên tự ngồi với nhau thêm một lúc ngắn, không có người hoà giải, để nói một câu ghi nhận: "Cảm ơn em đã chịu ngồi lại." Câu nói nhỏ ấy cho người kia biết buổi gặp không phải là một trận thua.
Người hoà giải tốt nói ít hơn hai vợ chồng. Nếu buổi gặp biến thành một bài giảng dài của người lớn, hai người có thể gật đầu cho phải phép, nhưng về nhà mọi chuyện vẫn như cũ.
Những sai lầm khiến hoà giải hỏng
Rất nhiều lần nhờ người nhà rồi còn rối hơn đều rơi vào một trong những sai lầm sau:
- Mỗi người kể với họ hàng nhà mình trước, đến khi ngồi lại thì đã có hai phe.
- Họp cả họ để "giải quyết", biến chuyện riêng thành chuyện công khai, khiến một người mất mặt và cố thủ.
- Người hoà giải nhân tiện kể chuyện nhà người khác, hay mang chuyện vừa nghe đi nói lại.
- Dùng lời người hoà giải làm vũ khí: "Đấy, đến bác cũng bảo anh sai."
- Người hoà giải hứa hẹn thay cho một bên: "Thôi, nó hứa với bác rồi, cháu bỏ qua đi." Lời hứa không do chính người kia nói ra thì không ràng buộc được ai.
- Ép làm lành ngay trong buổi đầu, bắt hai người bắt tay, xin lỗi trước mặt người lớn khi trong lòng chưa nguôi.
- Nhờ hoà giải khi đang có bạo lực, đẩy người bị hại vào thế phải ngồi đối diện và "bỏ qua" cho người gây ra.
Sai lầm cuối cùng là nguy hiểm nhất. Bạo lực gia đình không phải chuyện để hoà giải cho êm; người bị hại cần được bảo vệ trước.
Khi người thân không đủ: hoà giải ở cơ sở và chuyên gia
Ở nhiều thôn, tổ dân phố có tổ hoà giải ở cơ sở, gồm những người được bầu ra để giúp người dân giải quyết các mâu thuẫn nhỏ, trong đó có mâu thuẫn gia đình. Về nguyên tắc, hoà giải ở cơ sở dựa trên tự nguyện, giữ bí mật đời tư và tôn trọng quyền của các bên. Cách tổ chức và phạm vi cụ thể nên tìm hiểu ở chính quyền xã hoặc phường, hoặc tra văn bản hiện hành.
Khi chuyện đã sâu, chẳng hạn mất lòng tin kéo dài hay hai người đã nghĩ tới ly hôn, chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình thường giúp được nhiều hơn người thân, vì họ được đào tạo để giữ trung lập và có cách làm việc qua nhiều buổi. Nếu hai người tiến tới ly hôn, pháp luật cũng có quy định về hoà giải trong quá trình giải quyết; nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu đúng nguyên tắc.
Người thân vẫn có vai trò quan trọng ngay cả khi đã có chuyên gia: là chỗ dựa, trông con giúp khi hai vợ chồng đi tư vấn, và giữ kín chuyện cho hai người. Đôi khi giúp nhiều nhất không phải là nói gì, mà là ở bên cạnh mà không phán xét.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhờ mẹ đẻ hoà giải chuyện vợ chồng không?
Thường không phải lựa chọn tốt nhất, dù mẹ thương con nhất. Rất khó để mẹ ruột giữ trung lập giữa con mình và con rể hay con dâu, và người kia dễ cảm thấy bị xử. Một người cô, bác, anh chị họ hay bạn lâu năm mà cả hai cùng nể thường phù hợp hơn.
Một người muốn nhờ người thân, người kia không chịu thì sao?
Không nên tự ý nhờ rồi dàn xếp buổi gặp, vì người bị dàn xếp sẽ thấy bị phản bội. Hãy hỏi lý do người kia không muốn, đề xuất người khác, hoặc cân nhắc tư vấn hôn nhân. Mình cũng có thể đi tư vấn riêng trước.
Người thân hoà giải nên nói gì và không nên nói gì?
Nên để mỗi người nói hết lượt, nhắc lại điều vừa nghe, tập trung vào một hai chuyện đang vướng và giúp chốt việc cụ thể. Không nên phán ai đúng ai sai, kể chuyện nhà khác, giảng giải dài, hay mang chuyện vừa nghe đi kể lại.
Tổ hoà giải ở cơ sở có giải quyết chuyện vợ chồng không?
Về nguyên tắc, hoà giải ở cơ sở có thể giúp các mâu thuẫn trong gia đình, dựa trên tự nguyện và giữ bí mật đời tư. Phạm vi và cách làm cụ thể nên hỏi chính quyền xã phường hoặc tra văn bản hiện hành. Với bạo lực gia đình, cần biện pháp bảo vệ chứ không chỉ hoà giải.
Đang có bạo lực gia đình thì có nên nhờ người nhà hoà giải không?
Không nên xem đó là cách xử lý chính. Ngồi đối diện để hoà giải có thể khiến người bị hại gặp nguy hơn và bị ép bỏ qua. Hãy tìm đến người thân tin cậy để được che chở, chính quyền xã phường, hội phụ nữ, và gọi 113 khi bị đe doạ.
Sau buổi hoà giải mà vẫn cãi như cũ thì làm gì?
Xem lại việc đã thống nhất có làm thật không, có cụ thể chưa. Hẹn gặp lại người hoà giải một lần nữa. Nếu vẫn không tiến triển, có lẽ chuyện đã sâu hơn khả năng của người thân, và đó là lúc tìm đến chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình.