Khi bố mẹ hai bên đối xử chênh lệch, hai vợ chồng nên nói với nhau bằng cảm giác của người bị thiệt chứ không bằng phán xét bố mẹ người kia, công nhận nỗi tủi ấy là thật, và không đòi người kia phải "sửa" bố mẹ mình. Sự chênh lệch giữa hai nhà thường đến từ hoàn cảnh, tính cách, nếp nhà khác nhau, ít khi là ác ý; điều làm nó thành hờn là hai vợ chồng đem nó ra so với nhau.
Có nhiều kiểu chênh lệch: ông bà bên này cho cháu quà nhiều hơn bên kia, mẹ chồng quý con dâu cả hơn con dâu út, bố vợ hỏi han con rể ít hơn hỏi con gái, nhà nội giúp tiền mua nhà mà nhà ngoại không. Bài này đi qua các kiểu đó, cách nói với nhau, những câu nên tránh, và lúc nào sự chênh lệch đã thành chuyện cần nói với chính bố mẹ.
Vì sao bố mẹ hai bên khó mà đối xử như nhau
Hai gia đình là hai thế giới khác nhau. Một nhà quen thể hiện tình cảm bằng quà, bằng tiền mừng tuổi, bằng mâm cỗ đầy. Một nhà quen thương kiểu lặng lẽ, ít lời, ít quà, nhưng ốm đau thì có mặt ngay. Người lớn lên ở nhà thứ hai nhìn nhà thứ nhất thấy "nhà anh hào phóng"; người lớn lên ở nhà thứ nhất nhìn nhà thứ hai thấy "nhà em lạnh nhạt". Cả hai đều nhìn sai, vì đang đo tình cảm bằng thước của nhà mình.
Thứ hai là hoàn cảnh. Ông bà còn đi làm, khoẻ mạnh, thì cho cháu nhiều, đến chơi nhiều. Ông bà đã già, ở xa, thu nhập ít, thì cho ít, đến ít, dù thương không kém. Trong một gia đình có nhiều con, ông bà thường gần đứa ở gần, đứa có con sớm, đứa cần giúp nhiều hơn.
Thứ ba, có những lúc sự chênh lệch là thật và có lý do không mấy dễ chịu: ông bà quý cháu trai hơn cháu gái, quý con dâu giàu hơn con dâu nghèo, hay đơn giản là hợp tính người này hơn người kia. Người lớn tuổi cũng là người, không phải lúc nào cũng công bằng.
Hiểu những lý do này không có nghĩa là bỏ qua nỗi tủi. Nó giúp hai vợ chồng thôi biến chuyện ông bà thành chuyện ai đúng ai sai giữa hai người.
Các kiểu chênh lệch hay gặp và cách nhìn lại
Bảng dưới gợi một cách nhìn khác cho mỗi kiểu, không phải để bào chữa cho ai mà để hai người bớt đoán ý xấu.
| Kiểu chênh lệch | Người thiệt thường nghĩ | Một cách nhìn khác để kiểm lại |
|---|---|---|
| Bên nội cho cháu quà nhiều, bên ngoại ít | "Nhà em không quý con mình bằng" | Bên ngoại có đang khó khăn hơn, hay quen thương bằng việc làm? |
| Mẹ chồng quý con dâu cả hơn | "Mẹ coi thường em" | Con dâu cả ở gần, sống chung lâu, mẹ quen hơn; mình có ít dịp gần mẹ |
| Bố vợ ít nói chuyện với con rể | "Bố em không ưa anh" | Bố vốn ít lời với cả con trai mình; thử xem bố cư xử với các con rể khác |
| Nhà nội giúp tiền mua nhà, nhà ngoại không | "Nhà anh có công, nhà em thì không" | Nhà ngoại không có khả năng, hay có giúp bằng cách khác như trông cháu |
| Ông bà gần cháu nhà khác hơn | "Ông bà thiên vị" | Nhà kia ở gần, gửi cháu thường xuyên; mình có tạo dịp cho ông bà gần cháu không |
Sau khi kiểm lại, có trường hợp thấy mình đoán sai, nỗi tủi tự nhẹ đi. Có trường hợp thấy đúng là có thiên vị. Cả hai đều ổn, miễn là hai vợ chồng cùng nhìn, không phải một người bảo vệ bố mẹ, một người kết tội.
Cách nói với nhau khi thấy bên mình bị thiệt
Người thấy thiệt thường là người "ngoài" nhà đó: con dâu với nhà chồng, con rể với nhà vợ. Người nghe là con ruột, nên rất dễ tự ái thay cho bố mẹ.
- Chọn lúc riêng, không ngay sau buổi gặp nhà lớn, để cảm xúc lắng bớt một hai ngày.
- Nói cảm giác, một lần cụ thể: "Hôm sinh nhật con, bà nội tặng cháu con nhà bác cái xe đạp, con mình thì được hộp bánh. Em biết bà không cố ý, nhưng em thấy tủi cho con."
- Người nghe nhắc lại cảm giác trước, không bào chữa ngay: "Ừ, anh hiểu, em thấy con mình bị kém phần. Anh cũng thấy hơi kỳ."
- Cùng nghĩ vì sao, dùng bảng ở trên. Người con ruột thường biết lý do mà người kia không biết, như bà vừa được nhà bác biếu tiền, hay bà vốn hứa xe đạp từ năm ngoái.
- Chốt xem có cần làm gì không. Phần lớn trường hợp, chỉ cần được nói ra và được hiểu là đủ. Có trường hợp cần con ruột nói khéo với bố mẹ.
Không cần làm: đếm và so mọi món quà, mọi lần thăm hỏi của hai bên. Sổ đếm ấy chỉ nuôi lớn sự hờn, và sớm muộn bị lôi ra trong một trận cãi.
Những câu nên tránh và vì sao
Mấy câu dưới đây rất hay bật ra lúc tủi, và lần nào cũng biến nỗi buồn với ông bà thành trận cãi giữa hai vợ chồng.
- "Nhà anh xưa nay vẫn trọng nam khinh nữ." Câu này kết tội cả một gia đình bằng một nhãn, người chồng không còn đường nào ngoài bảo vệ.
- "Bố mẹ em có cho mình được cái gì đâu." Câu này chạm vào lòng tự trọng của người vợ và cả hoàn cảnh nhà đẻ cô ấy.
- "Anh phải nói với mẹ anh đi." Đòi người kia sửa bố mẹ mình theo yêu cầu của mình. Con ruột có thể chọn nói, nhưng không thể bị ra lệnh.
- "Thôi kệ, em quen rồi." Câu này nghe như buông, nhưng thật ra là đóng cửa nói chuyện, nỗi tủi vẫn ở đó.
- So sánh trước mặt con: "Bà nội chẳng thương con bằng bà ngoại đâu." Trẻ nhỏ nhớ rất lâu và tự mang cảm giác bị ghét vào mối quan hệ với ông bà.
Thay vào đó, hãy dùng ngôi "em thấy", "anh thấy", nói một lần cụ thể, và hỏi người kia nghĩ gì. Ba điều nhỏ ấy giữ cho câu chuyện là chuyện của hai người cùng nhìn, không phải hai phe.
Khi nào con ruột nên nói với bố mẹ mình
Khi sự chênh lệch chạm vào con cái. Trẻ nhỏ nhạy cảm với việc bị đối xử khác anh chị em họ. Nếu ông bà thường xuyên cho cháu này mà bỏ qua cháu kia ngay trước mặt các cháu, con ruột nên nói nhẹ với bố mẹ: "Mẹ ơi, mấy đứa nhỏ hay so với nhau lắm, lần sau mẹ cho các cháu như nhau giúp con nhé."
Khi sự chênh lệch thành lời chê bai. Nếu bố mẹ không chỉ đối xử khác mà còn so sánh thành lời, "con dâu cả khéo hơn", "con rể kia làm ăn giỏi hơn", con ruột nên đỡ lời tại chỗ và nói riêng sau.
Khi người kia đã chịu lâu và bắt đầu tránh về nhà. Đây là dấu hiệu nỗi tủi đã thành vết. Lúc này con ruột không chỉ nói với bố mẹ mà còn cần chủ động tạo dịp để bố mẹ và vợ hoặc chồng mình gần nhau hơn.
Không cần nói khi đó chỉ là khác hoàn cảnh. Nhà ngoại không giúp tiền vì không có, bên nội cho quà nhiều vì quen thế. Những chênh lệch này hai vợ chồng tự hiểu với nhau là đủ, nói với bố mẹ chỉ làm ông bà ngại.
Khi bố mẹ mình là bên cho nhiều hơn
Bài này hay được đọc từ phía người thấy thiệt, nhưng phía còn lại cũng có việc để làm. Nếu bố mẹ mình là bên khá giả hơn, hay giúp nhiều hơn, thì mình đang đứng ở chỗ rất dễ vô tình làm người kia tủi mà không biết. Một câu khoe nhẹ "Mẹ anh lại cho cháu cái áo đẹp", nói nhiều lần, với người có bố mẹ ít điều kiện, nghe như một phép so.
Người ở phía được ưu ái nên tự để ý mấy điều. Không nhắc lại những khoản bố mẹ mình đã giúp mỗi khi hai vợ chồng bất đồng, kiểu "Nhà này cũng nhờ bố mẹ anh góp mới mua được". Câu ấy biến sự giúp đỡ thành món nợ treo trên đầu người kia. Chủ động nhắc đến những điều nhà bên kia làm cho mình, kể cả những điều không đo bằng tiền, như bà ngoại trông cháu suốt mùa hè, ông ngoại sửa lại cái quạt.
Và khi người kia nói ra nỗi tủi, đừng vội đáp "Có ai so đâu". Với người đang ở phía thiếu, sự so sánh không cần ai nói ra, nó nằm sẵn trong từng món quà hai bên mang tới. Thừa nhận điều đó là cách đứng cùng phía.
Giữ cho chuyện ông bà không thành vết giữa hai người
Có những cặp vợ chồng mười năm sau vẫn nhắc lại chuyện ông bà bên kia không đến thăm khi mình sinh con. Vết ấy không do ông bà để lại, mà do lúc đó hai vợ chồng không nói ra được với nhau. Người bị tủi thấy người kia không đứng về phía mình; người kia thấy mình bị trách oan thay bố mẹ.
Một cách giữ là làm ngược lại với sự so sánh: chủ động ghi nhận những gì bố mẹ người kia đã làm, dù nhỏ. "Hôm em ốm, mẹ anh nấu cháo mang sang, em nhớ mãi." Lời ghi nhận ấy làm người con ruột thấy bố mẹ mình được nhìn thấy, và lần sau khi nghe vợ hay chồng tủi, họ sẽ nghe một cách mở lòng hơn.
Nếu chuyện chênh lệch kéo dài thành bất hoà lớn, như một bên ông bà công khai không nhận con dâu, con rể, cấm cháu sang nhà, thì hai vợ chồng nên tìm một người lớn trong họ làm cầu nối hoặc gặp chuyên gia tư vấn hôn nhân – gia đình. Đừng để chuyện của ông bà trở thành lý do hai người rời xa nhau.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ chồng thiên vị con dâu khác thì nên làm gì?
Trước tiên nói với chồng bằng cảm giác của mình trong một lần cụ thể, không kết tội cả nhà chồng. Cùng nhau xem có lý do hoàn cảnh nào không như ở gần, sống chung lâu. Nếu sự thiên vị thành lời so sánh hay chạm vào con cái thì chồng nên nói nhẹ với bố mẹ.
Ông bà nội cho cháu nhiều, ông bà ngoại cho ít thì có nên so sánh không?
Không nên so sánh, nhất là trước mặt con. Mỗi nhà có hoàn cảnh và cách thương khác nhau, có nhà thương bằng quà, có nhà thương bằng việc làm. So sánh chỉ làm ông bà một bên tủi và làm hai vợ chồng tự ái thay cho bố mẹ mình.
Có nên bắt chồng nói với mẹ chồng về chuyện thiên vị không?
Không nên ra lệnh. Vợ nói cảm giác của mình, rồi để chồng tự cân nhắc có cần nói hay không. Chồng thường biết lý do mà vợ không biết. Nếu chuyện chạm tới con cái hay thành lời chê bai, chồng nên là người nói riêng với mẹ.
Vì sao bố mẹ hai bên đối xử với các con không giống nhau?
Vì hoàn cảnh, sức khoẻ, khoảng cách, tính cách và nếp thương của mỗi nhà khác nhau. Có khi là thiên vị thật, có khi chỉ là gần gũi hơn với người ở gần. Người lớn tuổi cũng không phải lúc nào cũng công bằng, hiểu điều này giúp bớt đoán ý xấu.
Vợ chồng cãi nhau vì bố mẹ hai bên đối xử khác nhau thì làm lành thế nào?
Mỗi người nhận rằng nỗi tủi của người kia là thật, không cần ai thắng. Ghi nhận những gì bố mẹ người kia đã làm, dù nhỏ, và thống nhất không so sánh hai bên trước mặt con. Nếu bất hoà kéo dài, nhờ người lớn trong họ hoặc chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình.
Khi nào sự chênh lệch đối xử cần người ngoài giúp?
Khi một bên ông bà công khai không nhận con dâu hay con rể, cấm cháu sang nhà, xúc phạm kéo dài, hoặc một người trong hai vợ chồng tránh hẳn việc về nhà lớn. Lúc đó nên nhờ người lớn trong họ làm cầu nối hoặc cùng gặp chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình.