Khi vợ chồng sống như người dưng chung nhà, bữa cơm là chỗ dễ bắt đầu nhất để gần lại, vì ai cũng phải ăn và không cần lý do đặc biệt để ngồi cùng mâm. Giữ được vài bữa chung mỗi tuần, cùng nấu một món, nói với nhau vài câu ngoài chuyện việc, là đã có một sợi dây nhỏ để kéo hai người lại.
Cảnh "người dưng chung nhà" quen thuộc với nhiều gia đình: chồng ăn trước rồi đi, vợ ăn sau cùng con, hoặc mỗi người ăn một giờ, cầm bát ngồi trước điện thoại. Không ai cãi, không ai trách, nhưng cũng không còn ai hỏi người kia hôm nay ăn có ngon không. Bài này nói vì sao bữa cơm chung hay mất đi trước tiên, cách lấy lại nó từng bước, chuyện gì nên nói bên mâm, câu nào nên tránh, và lúc nào sự xa cách cần người ngoài giúp.
Vì sao bữa cơm chung hay mất đi trước tiên
Bữa cơm chung đòi hỏi hai người có mặt cùng lúc, mà đó lại là thứ khó nhất với những gia đình đi làm. Một người tan ca muộn, một người phải đón con, cuối tuần thì ăn ở nhà nội hoặc nhà ngoại. Dần dần, mỗi người ăn theo giờ của mình cho tiện. Thêm vào đó, khi giữa hai người đã có chút căng thẳng, ngồi cùng mâm trở nên ngượng, và ăn lệch giờ thành cách né nhau khéo léo mà không cần nói ra.
Hai phía thường có lý do riêng. Người nấu đôi khi thấy mình nấu xong mà không ai chờ, không ai khen, nên thôi bày mâm tử tế. Người đi làm về muộn thấy cơm đã nguội, cả nhà đã ăn xong, nên ăn vội cho xong. Có người quen vừa ăn vừa xem điện thoại để thư giãn sau ngày dài, không nhận ra người ngồi cạnh đang muốn nói chuyện. Những thói quen ấy không ai cố ý làm tổn thương ai, nhưng chúng lấy mất khoảng thời gian gần gũi đều đặn nhất của một gia đình.
Với người Việt, mâm cơm còn mang nghĩa lớn hơn một bữa ăn. Ngồi cùng mâm là cách nói mình thuộc về một nhà. Vì vậy khi vợ chồng thôi ăn cùng nhau, cảm giác người dưng đến rất nhanh, nhanh hơn cả khi bớt nói chuyện. Ngược lại, chỉ cần lấy lại vài bữa chung mỗi tuần, nhiều người kể rằng không khí trong nhà đổi khác thấy rõ, dù chưa ai nói ra điều gì lớn lao. Bữa cơm vì thế là chỗ bắt đầu ít tốn sức mà nhiều tác dụng nhất.
Lấy lại bữa cơm chung từng bước
Không nên đặt mục tiêu "tối nào cũng ăn cùng" ngay từ đầu, vì lịch của hai người có thể không cho phép và thất bại sớm sẽ làm cả hai nản.
- Cùng nhìn lịch tuần và chọn hai hoặc ba bữa mà cả hai chắc chắn ở nhà. Có khi là bữa sáng thứ bảy, bữa tối chủ nhật.
- Mở lời nhẹ, không trách: "Lâu rồi mình chẳng ngồi ăn với nhau. Tối thứ năm anh về sớm được không, em nấu món canh chua anh thích."
- Với những hôm một người về muộn, người ở nhà có thể ngồi lại uống cốc nước trong lúc người kia ăn. Ngồi cạnh người đang ăn một mình là một cử chỉ ấm.
- Thống nhất đặt điện thoại xa mâm, ít nhất trong mười lăm phút đầu bữa ăn.
- Thử cùng nấu một bữa mỗi tuần, mỗi người một việc: người nhặt rau, người nêm nếm. Đứng bếp cạnh nhau tạo ra chuyện để nói tự nhiên.
- Sau vài tuần, hỏi nhau: "Mấy bữa ăn chung vừa rồi anh thấy thế nào, có muốn thêm một bữa không?"
Đừng biến bữa cơm thành nơi giải quyết chuyện căng thẳng. Nếu có chuyện cần bàn, hẹn một lúc khác. Bữa cơm cần là chỗ an toàn để hai người ngồi gần nhau mà không sợ bị nhắc chuyện cũ.
Nói gì bên mâm cơm khi đã lâu không nói
Bắt đầu từ món ăn. Khen một món cụ thể, hỏi cách nấu, kể món ấy giống món mẹ mình hay làm. "Canh hôm nay ngọt nước, em nấu bằng xương à?" Món ăn là đề tài an toàn nhất khi hai người còn ngượng.
Kể một chuyện nhỏ trong ngày. Không cần chuyện lớn: một người khách vui tính, một đoạn đường kẹt xe, một đồng nghiệp mới. Kể chuyện nhỏ cho thấy mình muốn người kia biết đời sống của mình.
Hỏi một câu không phải việc. "Dạo này anh có đọc được gì hay không?", "Cuối tuần này em muốn làm gì nếu được chọn?" Những câu hỏi mở cho người kia nói về mình.
Nhắc một kỷ niệm vui. Một món ăn có thể gợi lại chuyến đi xưa, bữa cơm ở quê vợ năm đầu quen nhau. Kỷ niệm chung nhắc hai người rằng mình đã có nhiều điều tốt với nhau.
Im lặng cũng được. Không cần lấp đầy mọi khoảng lặng. Ăn cùng nhau trong im lặng dễ chịu vẫn khác xa ăn một mình. Một tiếng "ngon nhỉ" là đủ.
Cùng vào bếp: việc nhỏ làm hai người đứng gần nhau
Nhiều cặp thấy ngồi đối diện nhau bên mâm còn ngượng, nhưng đứng cạnh nhau trong bếp thì dễ hơn, vì tay có việc để làm và mắt không phải nhìn thẳng vào nhau. Một buổi chiều cuối tuần, cả hai cùng đi chợ, cùng chọn món, rồi chia việc: người làm cá, người thái hành, người canh nồi. Câu chuyện tự nảy ra từ chính việc đang làm: "Mẹ anh hay cho thêm quả dứa vào nồi canh này, em có muốn thử không?", "Hồi ở trọ em nấu món này dở lắm, giờ mới biết nêm." Những câu như vậy nhỏ, nhưng chúng là thứ trò chuyện mà người dưng không bao giờ có với nhau.
Cùng vào bếp cũng có cái bẫy riêng: người nấu chính hay chỉnh người phụ, người phụ thấy bị chê nên bỏ ra ngoài. Nên thống nhất từ trước ai lo phần nào và chấp nhận món ăn có thể không giống hệt cách mình quen. Mục đích của buổi nấu chung là ở cạnh nhau, không phải ra món ăn hoàn hảo. Nếu một người vụng bếp, giao phần dễ như rửa rau, bày mâm, pha nước chấm, và cảm ơn khi họ làm xong. Sau bữa ăn, cùng dọn rửa cũng là một khoảng thời gian tốt: tiếng nước chảy, tiếng bát đĩa, và vài câu chuyện còn dở từ bữa ăn được nói nốt.
Những điều nên tránh bên mâm cơm
Có những thói quen biến bữa ăn chung thành bữa ăn nặng nề, khiến lần sau ai cũng muốn ăn riêng. Để ý tránh:
- Bàn chuyện tiền, chuyện nội ngoại, chuyện cũ chưa giải quyết. "À mà chuyện tiền học tháng này..." thường kéo cả bữa thành cuộc họp căng thẳng.
- Chê món ăn trước mặt người nấu. "Mặn thế này ai ăn được" là cách nhanh nhất để người nấu thôi muốn nấu cho cả nhà.
- Dùng bữa ăn để nhắc nhở con và người kia một lượt mọi lỗi trong ngày.
- Một người ăn, một người dán mắt vào điện thoại. Người kia sẽ hiểu là mình không đáng được chú ý.
- Đứng dậy bỏ đi ngay khi ăn xong mà không một lời. Một câu "Cảm ơn em, ngon lắm" hoặc "Để anh rửa bát" làm bữa ăn kết thúc ấm hơn nhiều.
Nếu lỡ một bữa thành căng thẳng, đừng vì thế mà bỏ bữa chung. Lần sau nói trước: "Hôm nay mình ăn cho vui thôi nhé, chuyện kia để mai bàn."
Khi người kia không muốn ngồi ăn cùng
Nếu đã xa nhau lâu, lời mời ăn cơm chung có thể bị từ chối hoặc nhận lời cho có. Người kia có thể đang giận, đang ngại, hoặc đơn giản là đã quen ăn một mình. Thay vì nài ép hay giận dỗi, người muốn gần lại có thể bắt đầu bằng những cử chỉ không đòi hỏi: để phần cơm nóng cho người về muộn, nấu món người kia thích mà không nói gì nhiều, ngồi lại uống trà khi người kia ăn. Những việc ấy cho thấy sự quan tâm mà không đặt người kia vào thế phải đáp lại ngay.
Sau một thời gian, có thể hỏi thẳng nhưng nhẹ nhàng: "Em thấy anh hay ăn một mình, có phải anh đang khó chịu chuyện gì với em không?" Câu hỏi ấy có thể mở ra điều thật sự đang làm hai người xa nhau, và bữa cơm chỉ là triệu chứng. Khi đó việc cần làm là nói về điều đó, ở một lúc khác, chứ không chỉ cố gắng giữ bữa cơm. Nếu người kia chưa muốn nói, đừng ép. Cứ giữ phần cơm nóng, giữ lời chào khi họ về, và để ngỏ lời mời: "Khi nào anh muốn nói thì em vẫn ở đây." Sự kiên nhẫn ấy thường làm người đang co lại thấy an toàn hơn để mở lời.
Khi xa cách không chỉ là chuyện bữa ăn
Bữa cơm chung là điểm khởi đầu tốt, nhưng nếu cảm giác người dưng xuất phát từ một vết thương chưa lành như mất niềm tin, một trận cãi lớn chưa giải quyết, hay chuyện tiền bạc bị giấu, thì cần một cuộc nói chuyện thẳng thắn, có khi cần người ngoài giúp. Chuyên gia tư vấn hôn nhân – gia đình có thể giúp hai người nói ra những điều đã giữ lâu mà không biến thành cãi vã.
Cần lưu ý một ranh giới quan trọng: nếu một người cố tình cô lập người kia, không cho ăn cùng, không cho tiền chợ, chửi mắng thường xuyên hoặc có hành vi đánh đập, đó là bạo lực gia đình chứ không phải "lạnh nhạt". Người bị đối xử như vậy cần ưu tiên an toàn, có thể gọi 113 khi nguy hiểm, tìm tới chính quyền xã hoặc phường, hội phụ nữ hoặc người thân tin cậy. Nếu một người có dấu hiệu buồn bã kéo dài, không muốn ăn, không muốn gặp ai, nên khuyến khích họ gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi người đi làm một giờ, không thể ăn tối cùng thì làm sao?
Tìm bữa khác: bữa sáng cuối tuần, bữa trưa ngày nghỉ, hoặc một bữa ăn muộn nhẹ sau khi cả hai về. Cũng có thể ngồi cạnh khi người kia ăn dù mình đã ăn rồi. Điều quan trọng là có lúc hai người cùng ở bên mâm.
Bữa cơm chung có cả con và ông bà thì có tính là thời gian vợ chồng không?
Bữa ăn cả nhà vẫn tốt cho gắn kết gia đình, nhưng hai vợ chồng ít có dịp nói với nhau. Nên giữ thêm một bữa riêng hai người mỗi tuần, hoặc ít nhất ngồi lại uống trà sau bữa ăn chung.
Người nấu thấy mệt vì nấu mà không ai ghi nhận thì nên nói thế nào?
Nói thẳng nhưng không trách: em nấu mà không thấy ai nói gì, em thấy hơi buồn, anh khen một câu hoặc phụ em dọn là em vui rồi. Người kia thường không biết mình đang làm người nấu buồn cho tới khi được nói.
Có nên cấm điện thoại hoàn toàn trong bữa ăn?
Không cần cấm cứng nhắc, nhưng nên thống nhất ít nhất mười lăm phút đầu bữa không cầm điện thoại. Nếu có việc gấp thì nói trước với người kia, tránh để họ cảm thấy bị bỏ qua.
Đang giận nhau có nên vẫn ăn cơm cùng không?
Nếu cả hai giữ được bình tĩnh thì nên vẫn ngồi cùng, ăn trong im lặng cũng được, vì nó giữ cho hai người không xa thêm. Nếu ngồi cạnh dễ thành cãi, nên tạm ăn riêng và hẹn lúc nói chuyện rõ ràng.
Bao lâu thì cảm giác người dưng sẽ bớt?
Tuỳ khoảng cách đã có bao lâu và nguyên nhân là gì. Nếu chỉ vì bận và quen, vài tuần giữ đều bữa chung có thể thấy khác. Nếu có vết thương chưa lành, cần nói chuyện và có khi cần người tư vấn.