ThanMat.comThân Mật
Tiền bạc trong hôn nhân

Một người tiêu hoang, một người chặt chẽ: tìm điểm chung khi khác tính

Vợ chồng khác tính chuyện tiêu tiền không phải ai đúng ai sai. Hiểu gốc thói quen mỗi người, tìm điều cả hai cùng muốn, và đặt vài luật nhỏ để bớt cãi.

A husband carrying several shopping bags and his wife holding a single woven basket walking out of a busy covered market in the morning, seen from behind, muted warm colors

Khi một người thích tiêu và một người thích giữ, cãi nhau về chuyện ai đúng sẽ không bao giờ xong, vì mỗi người đều đang bảo vệ một điều có thật: niềm vui sống hôm nay và sự yên tâm cho ngày mai. Cách đi tiếp là hiểu thói quen mỗi người đến từ đâu, tìm vài điều cả hai cùng muốn, rồi đặt luật nhỏ: mỗi người một vùng tự do, khoản chung có mức, món ngoài dự kiến thì chờ một ngày.

Chữ "tiêu hoang" hay "keo kiệt" trong tiêu đề là chữ người ta hay dùng khi tìm kiếm, nhưng trong nhà nên tránh, vì nó là nhãn dán lên con người. Bài dùng tình huống giả định, đổi vai vợ chồng xen kẽ.

Tiêu hoang và keo kiệt đều là nhãn

Trong mắt người thích giữ, người kia "tiêu như phá". Trong mắt người thích tiêu, người kia "chặt như cua". Nhưng gần như ai cũng thấy mình là người bình thường, chỉ có người kia là lệch. Chị Trâm mua cho con bộ quần áo mới mỗi đầu mùa, thấy đó là chuyện tối thiểu; anh Long thấy đó là phí vì con lớn nhanh. Anh Long dành dụm từng đồng cho một quỹ phòng thân, thấy đó là trách nhiệm; chị Trâm thấy cả nhà sống như đang chờ thiên tai.

Khi nhãn đã được dán, mọi hành động sau đó đều bị đọc qua cái nhãn ấy. Mua một ly cà phê thành bằng chứng tiêu hoang; từ chối một chuyến đi thành bằng chứng keo kiệt. Người bị dán nhãn thì thấy không cần cố nữa, vì làm gì cũng bị nhìn như vậy. Bước đầu để thoát vòng này là thôi dùng nhãn khi nói với nhau, kể cả trong lúc đùa. Thay vì "em tiêu hoang quá", hãy nói về một khoản cụ thể và cảm giác của mình: "Tháng này mình chi cho quần áo nhiều hơn anh tính, anh hơi lo." Câu nói nhỏ hơn, nhưng nó mở ra được một cuộc bàn thay vì một cuộc tự vệ. Người thích tiêu cũng làm được điều tương tự: thay vì "anh lúc nào cũng tiếc", nói "Em muốn cuối tuần này cả nhà đi ăn ngoài một bữa, anh thấy khoản đó có ổn không?" Một đề nghị cụ thể dễ nhận lời hơn một lời trách về tính cách.

Thói quen tiền đến từ đâu

Từ nhà mình lớn lên. Người lớn lên trong cảnh bố mẹ lo từng bữa thường giữ chặt, vì với họ số dư là sự an toàn. Người lớn lên mà chưa từng phải lo thường thoải mái hơn, vì chưa thấy cái giá của thiếu.

Từ thiệt thòi ngày trước. Có người tiêu mạnh tay cho con vì hồi nhỏ chưa từng có bộ đồ mới. Mỗi món mua cho con là một lần chữa lành cho chính mình.

Từ cách đối phó căng thẳng. Có người mua sắm để thấy dễ chịu sau ngày làm mệt, có người đếm tiền tiết kiệm để thấy yên. Cả hai đều là cách tự xoa dịu.

Từ hình mẫu muốn trở thành. Người muốn mình là chủ nhà rộng rãi với bạn bè, người muốn mình là trụ cột không bao giờ để nhà thiếu. Chi tiêu là cách họ sống đúng hình mẫu ấy.

Từ những biến cố. Một lần mất việc, một lần ốm nặng trong nhà có thể biến người thoải mái thành người dè sẻn, hoặc ngược lại khiến người từng dè sẻn muốn tận hưởng hơn.

Hai kiểu tính và chỗ mạnh, chỗ quá đà

Mỗi kiểu tính đều có phần mà gia đình cần. Bảng dưới không để xếp ai hơn ai, mà để mỗi người thấy người kia mang lại gì cho nhà.

Người thích tiêu cho hôm nayNgười thích giữ cho ngày mai
Mang lại cho nhàNiềm vui, kỷ niệm, sự rộng rãi với người thânSự yên tâm, khoản phòng thân, khả năng chịu biến cố
Khi quá đàNhà không có dư, gặp chuyện là chới vớiNhà sống thiếu vui, con cái thấy thiệt, cơ hội trôi qua
Hay bị trách"Không nghĩ cho tương lai""Sống như thể không bao giờ tiêu"
Thật ra đang loSống mòn, để cuộc đời trôi qua mà không tận hưởngMột ngày nào đó không đủ tiền khi cần
Cần người kia giúpNhìn xa hơn một chútCho phép mình vui hơn một chút

Khi hai người nhìn thấy dòng "thật ra đang lo" của nhau, cuộc nói chuyện thường đổi giọng. Người thích giữ không còn thấy người kia vô trách nhiệm, người thích tiêu không còn thấy người kia khắt khe vô lý.

Tìm điều cả hai cùng muốn rồi đặt luật nhỏ

Trước khi bàn chuyện cắt khoản nào, hai người nên tìm ra vài mục tiêu chung. Có mục tiêu chung thì việc tiêu hay giữ trở thành câu hỏi "làm sao đi tới đó", không còn là trận kéo co.

  1. Mỗi người viết ra ba điều mình muốn tiền mang lại cho nhà trong vài năm tới. Ví dụ: một chuyến đi cả nhà mỗi năm, khoản phòng thân khi ốm đau, con được học thứ con thích.
  2. Đọc cho nhau nghe và khoanh những điều trùng hoặc gần nhau. Thường có ít nhất một hai điều chung.
  3. Mỗi người có một vùng tự do hằng tháng, tiêu thế nào không bị bình luận. Người thích tiêu có chỗ để tiêu, người thích giữ có thể giữ phần của mình.
  4. Với khoản chung, thống nhất một mức chi cho các nhóm lớn và một khoản dành riêng cho mục tiêu chung, trích ngay khi có thu nhập.
  5. Luật chờ một ngày: món ngoài dự kiến vượt một mức đã thống nhất thì để qua một đêm rồi mới quyết, kể cả khi đang giảm giá.
  6. Xem lại sau hai tháng, chỉnh mức cho hợp.

Luật chờ một ngày giúp người thích tiêu không bị cấm, chỉ được làm chậm lại; còn người thích giữ thấy có một cái phanh. Nhiều cặp kể rằng sau một đêm, phần lớn món đồ đó tự nhiên không còn hấp dẫn nữa, và chính người muốn mua là người tự bỏ qua.

Con cái học gì từ chuyện tiền của bố mẹ

Con không nghe những buổi bàn tiền, nhưng con thấy hết cách bố mẹ phản ứng khi có món đồ mới về nhà, khi đi chợ, khi bàn chuyện đi chơi. Một đứa trẻ lớn lên giữa những trận cãi về tiền thường mang theo một trong hai bài học: tiền là thứ đáng sợ, phải giữ thật chặt; hoặc tiền là thứ gây cãi, tốt nhất đừng nhắc tới. Cả hai bài học đều làm con khó nói chuyện tiền với người bạn đời của chính mình sau này.

Hai kiểu tính của bố mẹ, nếu được dung hoà, lại là một bài học tốt: con thấy có lúc nên vui, có lúc nên giữ, và hai người khác nhau vẫn bàn được với nhau. Vì vậy, đừng tranh luận chuyện tiêu tiền trước mặt con, đừng kéo con về phe mình bằng những câu như "Bố con đấy, cái gì cũng tiếc". Khi đã thống nhất được, có thể cho con thấy kết quả: "Bố mẹ để dành mấy tháng để cả nhà đi biển đấy." Con học được rằng tiêu và giữ có thể đi cùng nhau, và rằng bố mẹ là một đội chứ không phải hai phe.

Câu nên tránh và khi chỉ một người muốn đổi

Vài câu làm mọi cố gắng đổ sông đổ biển: "Lại mua nữa à?" nói ngay khi người kia vừa về tới cửa; "Tiền này anh để dành mà em cũng tiêu" nói trước mặt con; "Đi với anh chán lắm, cái gì cũng tiếc" nói trước bạn bè. Những câu này đều trách tính cách trước mặt người khác, và người bị nói chỉ còn muốn chống lại.

Nếu chỉ một người muốn thay đổi, bắt đầu từ phần của mình. Người thích giữ có thể chủ động đề nghị một khoản cho niềm vui chung, như một bữa ăn ngoài mỗi tháng do người kia chọn. Người thích tiêu có thể chủ động trích một khoản nhỏ cho quỹ phòng thân trước khi tiêu, rồi báo cho người kia biết. Những hành động như vậy cho người còn lại thấy mình được hiểu, và thường kéo họ bước về phía giữa nhanh hơn mọi lời thuyết phục. Đừng chờ người kia ghi nhận ngay; thay đổi về tiền thường cần vài tháng mới được nhìn thấy. Điều cần tránh là làm một lần rồi kể công, vì như vậy hành động tốt lại thành một lý lẽ mới trong cuộc cãi.

Khi tiêu xài vượt khỏi chuyện khác tính

Có lúc chuyện không còn là khác tính. Mua sắm không dừng được dù đã hứa nhiều lần, mua rồi giấu đồ, giấu hoá đơn, nợ thẻ tăng dần mà người kia không biết, cảm thấy bứt rứt, lo âu nếu không được mua: đó có thể là dấu hiệu của một vấn đề cần chuyên gia hỗ trợ, không phải chỉ cần "biết kiềm chế". Ở phía ngược lại, giữ tiền chặt tới mức không cho người nhà khám bệnh khi cần, kiểm soát từng đồng của vợ hoặc chồng, cấm người kia tiêu khoản tự do của chính họ, thì đã sang kiểm soát.

Với trường hợp đầu, hãy khuyến khích người kia gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, đi cùng nếu họ muốn, và không tự chẩn đoán. Với trường hợp sau, nếu kèm chửi bới, đe doạ, cô lập, đó là bạo lực gia đình: an toàn trước hết, tìm người thân, chính quyền xã phường, hội phụ nữ, gọi 113 khi bị đe doạ. Còn khi hai người đã thử nhiều cách mà vẫn cãi mãi, chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình giúp hai người nhìn ra cái gốc mà tự hai người khó thấy.

Câu hỏi thường gặp

Chồng tiêu hoang thì vợ nên nói thế nào?

Tránh dùng chữ tiêu hoang. Nói về một khoản cụ thể và cảm giác của mình, chọn lúc bình thường chứ không phải lúc chồng vừa mang đồ về. Đề nghị mỗi người một vùng tự do và một mức chung cho các khoản lớn để không phải cãi từng món.

Vợ quá tiết kiệm làm cả nhà thấy ngột ngạt thì sao?

Hỏi xem vợ đang lo điều gì, thường là nỗi lo thiếu tiền khi có biến cố. Cùng đặt một khoản phòng thân rõ ràng để vợ yên tâm, rồi đề nghị một khoản nhỏ cho niềm vui chung mỗi tháng. Khi nỗi lo được giải, người ta thường nới tay hơn.

Vợ chồng khác tính chi tiêu có sống hoà hợp được không?

Được, và nhiều cặp còn bổ sung cho nhau tốt: một người giúp nhà vui hơn, một người giúp nhà vững hơn. Điều cần là thôi dán nhãn, tìm mục tiêu chung, và có vài luật nhỏ như vùng tự do mỗi người và chờ một ngày cho món ngoài dự kiến.

Luật chờ một ngày khi mua sắm là gì?

Là thống nhất rằng món ngoài dự kiến vượt một mức đã định thì để qua một đêm rồi mới quyết. Luật này không cấm mua, chỉ làm chậm lại. Nhiều người thấy sau một đêm món đồ không còn hấp dẫn và tự bỏ qua.

Khi nào mua sắm nhiều là dấu hiệu cần gặp chuyên gia?

Khi không dừng được dù đã hứa nhiều lần, phải giấu đồ hay giấu nợ, thấy bứt rứt nếu không được mua, hoặc nợ tăng dần. Lúc đó nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý thay vì chỉ trông vào ý chí.

Có nên để người tiết kiệm hơn giữ tiền cả nhà không?

Có thể, nếu cả hai cùng chọn và người kia vẫn có khoản tự do, vẫn được biết tình hình chung. Nếu người giữ dùng tiền để kiểm soát hoặc cấm đoán, cách làm đó cần được bàn lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138