Ngoại tình tư tưởng, hay ngoại tình cảm xúc, là khi một người đã có vợ hoặc chồng dành cho người khác phần chia sẻ, mong đợi và gắn bó mà lẽ ra thuộc về hôn nhân, dù chưa có đụng chạm hay hẹn hò nào. Nó thường bắt đầu rất vô hại, từ một người đồng nghiệp hiểu mình, một người bạn cũ dễ nói chuyện, rồi lớn dần tới mức người ấy trở thành nơi đầu tiên mình muốn kể chuyện, còn người bạn đời thành nơi cuối cùng.
Nhiều người đang ở trong tình huống này không gọi nó là ngoại tình, vì "có làm gì đâu". Cũng có người đang lờ mờ cảm thấy vợ hoặc chồng mình như vậy mà không biết gọi tên. Bài này viết cho cả hai phía, không để phán xét ai, mà để nhận ra sớm và quay về trước khi chuyện đi xa: dấu hiệu, vì sao nó xảy ra, cách dừng lại, cách nói với vợ chồng, câu nên tránh và khi nào cần người ngoài.
Dấu hiệu tình cảm đang vượt khỏi một mối quan hệ bình thường
Có bạn khác giới, có đồng nghiệp thân là chuyện bình thường. Những dấu hiệu dưới đây cho thấy mối quan hệ đang chiếm chỗ của hôn nhân:
- Mình kể với người ấy những chuyện chưa kể với vợ hoặc chồng, kể cả chuyện buồn trong nhà.
- Mình mong tới lúc gặp hay nhắn tin với người ấy, và thấy hụt hẫng khi một ngày không có.
- Mình chọn quần áo, chọn giờ đi làm, chọn ngồi chỗ nào để được gần người ấy hơn.
- Mình bắt đầu so sánh: người ấy hiểu mình, còn vợ hoặc chồng thì không.
- Mình giấu, hoặc kể lướt về mối quan hệ này khi ở nhà, và thấy khó chịu nếu người bạn đời hỏi tới.
- Mình nghĩ tới người ấy cả lúc ở nhà, trong bữa cơm, lúc ngồi với con.
Câu hỏi đơn giản để tự kiểm: nếu vợ hoặc chồng mình đọc được toàn bộ những gì mình nói với người ấy, hoặc ngồi cạnh trong lúc mình nói chuyện, mình có thấy bình thường không? Nếu câu trả lời là không, ranh giới đã bị vượt, dù chưa có gì "xảy ra". Còn nếu mình là người đứng ngoài nhìn vào, đừng dựa vào một hai dấu hiệu để kết luận; chỉ nên dùng chúng làm cớ để mở lời nói chuyện thật lòng.
Vì sao nó hay xảy ra ở những cuộc hôn nhân đã lâu
Ngoại tình tư tưởng ít khi đến từ một người "xấu". Nó thường mọc lên ở chỗ trống trong hôn nhân: hai vợ chồng chỉ còn nói chuyện việc, mỗi người mệt với phần gánh của mình, lâu rồi không ai hỏi người kia đang nghĩ gì. Rồi một người ở bên ngoài lắng nghe, khen một câu, nhớ một chi tiết nhỏ, và cảm giác được nhìn thấy ấy rất dễ khiến người ta bám vào.
Người ở ngoài hôn nhân lại luôn có lợi thế không công bằng. Mình chỉ gặp họ lúc họ tươm tất, trong giờ làm, không thấy họ mệt, cáu, lo tiền học của con. Còn người bạn đời thì mình thấy đủ mọi phiên bản mệt mỏi nhất. So sánh hai bên vì thế luôn lệch. Hiểu được điều này không làm cảm xúc biến mất, nhưng giúp người trong cuộc thấy rằng thứ mình đang khao khát là sự kết nối, và sự kết nối ấy có thể xây lại trong chính hôn nhân của mình nếu cả hai cùng cố.
Với người vợ hoặc chồng đứng ngoài, điều này cũng quan trọng: không phải để tự trách, mà để hiểu rằng hàn gắn sẽ cần cả việc lấp chỗ trống chứ không chỉ cắt đứt một mối quan hệ.
Nếu chính mình đang ở trong tình huống này
Không cần chờ tới khi có chuyện mới dừng lại. Dừng lúc còn "chưa làm gì" dễ hơn rất nhiều so với sau này.
- Gọi tên nó một cách thật thà với chính mình. Không phải "chỉ là bạn", mà là "mình đang dành cho người này thứ lẽ ra dành cho vợ hoặc chồng".
- Thu hẹp mối quan hệ về đúng chỗ của nó. Chỉ trao đổi việc chung, không nhắn tin ngoài giờ, không kể chuyện trong nhà, không gặp riêng.
- Không nói lời chia tay đầy cảm xúc với người ấy. Một cuộc nói chuyện "chia tay" dễ thành thêm một lần gắn bó. Chỉ cần lùi lại và giữ khoảng cách đều đặn.
- Quay lại nhìn chỗ trống trong nhà. Mình đang thiếu điều gì từ hôn nhân: được lắng nghe, được khen, được có thời gian riêng hai người? Ghi ra.
- Mở lời với vợ hoặc chồng về điều mình thiếu. Nói về mong muốn, không đổ lỗi: "Dạo này anh thấy hai đứa mình ít nói chuyện quá, anh nhớ lúc mình hay ngồi uống trà buổi tối."
- Tìm người ngoài nếu thấy khó dứt. Gặp chuyên gia tư vấn hôn nhân – gia đình hoặc chuyên gia tâm lý một mình trước cũng là một bước đáng làm.
Có nên kể với vợ hoặc chồng không
Đây là câu hỏi khó và không có một đáp án đúng cho mọi nhà. Kể thật cho thấy sự tôn trọng và giúp hai người cùng sửa chỗ trống; nhưng kể vụng, kể để trút gánh cho nhẹ lòng mình, có thể gây tổn thương sâu mà không mang lại gì. Điều nên tránh nhất là để người kia tự phát hiện qua người khác, rồi mới thừa nhận từng phần, vì mỗi lần "lộ thêm" là một lần niềm tin vỡ thêm.
Nếu quyết định kể, nên kể khi mình đã thực sự lùi lại khỏi mối quan hệ kia, chọn lúc riêng tư và bình tĩnh, nhận phần trách nhiệm của mình, và không đổ cho hôn nhân: "Có một chuyện anh cần nói thật. Mấy tháng qua anh đã thân với một đồng nghiệp hơn mức nên có. Không có gì xảy ra ngoài nói chuyện, nhưng anh biết như vậy là không đúng với em. Anh đã dừng lại, và anh muốn mình cùng nói chuyện về chuyện hai đứa." Sau đó để người kia phản ứng, kể cả giận, buồn, cần thời gian. Trả lời câu hỏi của họ thật, không thêm chi tiết làm đau mà họ không hỏi tới. Nhiều cặp chọn làm việc này có chuyên gia tư vấn ngồi cùng.
Nếu mình là người nhận ra vợ hoặc chồng đang như vậy
Cảm giác bị gạt sang một bên rất đau, kể cả khi chưa có gì "xảy ra". Dù vậy, cách làm nên tránh là đọc trộm tin nhắn, theo dõi, cài gì vào điện thoại người kia, hay tự đi gặp người thứ ba. Những việc ấy không làm người kia quay lại mà thường đẩy họ tới chỗ giấu kỹ hơn, và đưa mình vào một vòng nghi ngờ mệt mỏi.
Nói thẳng về điều mình thấy và cảm giác của mình là cách tốt hơn: "Em thấy dạo này anh hay nhắn tin với chị ấy tới khuya, còn với em thì ít nói hẳn. Em buồn và em lo. Em muốn mình nói chuyện thật." Cho người kia cơ hội tự nói. Nếu họ phủ nhận mà các dấu hiệu vẫn rõ, có thể đề nghị cùng đi gặp chuyên gia tư vấn hôn nhân. Trong lúc chờ, giữ cho mình những chỗ dựa khác: bạn thân, người thân, sức khoẻ, công việc. Đừng để cả đời sống của mình xoay quanh việc canh chừng một người.
Câu nên tránh ở cả hai phía
Những câu này làm tình huống rối hơn, dù nói ra trong lúc đau hay lúc chống chế.
- "Có làm gì đâu mà ghen." Đúng là chưa làm gì, nhưng câu này phủ nhận cảm giác bị gạt ra ngoài của người kia.
- "Tại em lạnh nhạt nên anh mới phải tìm người nói chuyện." Chỗ trống trong hôn nhân có thật, nhưng dùng nó để biện minh khiến người kia không thể cùng mình sửa.
- "Đồ phản bội." Một chữ nặng như vậy đóng cánh cửa lại trong khi hai người còn có thể quay về.
- "Đưa hết tin nhắn ra đây." Đòi kiểm tra điện thoại biến hôn nhân thành cuộc điều tra không bao giờ kết thúc.
- "Cô ấy hiểu anh hơn em." Câu so sánh này để lại vết thương rất lâu, kể cả khi hai người đã làm hoà.
Nếu lỡ nói một câu như vậy trong lúc nóng, hãy quay lại nhận lời sớm: "Hôm qua anh nói câu so sánh ấy là sai, anh xin lỗi. Anh không muốn em phải nghe như thế." Người đang đau thường nhớ rất lâu những câu nói lúc cãi nhau, nên một lời sửa gọn, không kèm "nhưng mà", có giá trị hơn nhiều lời giải thích. Với người bị tổn thương, cũng nên tránh dùng chuyện này làm vũ khí trong mọi trận cãi sau, vì như vậy hai người sẽ không bao giờ đi qua được nó.
Khi nào cần người ngoài giúp
Nên tìm chuyên gia tư vấn hôn nhân – gia đình khi mình muốn dừng mà không dứt được, khi đã kể thật mà hai người không nói chuyện được với nhau nữa, khi người kia không chịu nhìn nhận mối quan hệ dù các dấu hiệu rõ, hoặc khi nỗi buồn, mất ngủ, chán ăn kéo dài ở một trong hai người. Với buồn bã kéo dài nhiều tuần, mất hứng thú với mọi thứ hay có ý nghĩ làm hại bản thân, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý trước tiên.
Nếu khi nói chuyện về ngoại tình mà có chửi bới, đập phá, đe doạ hay đánh đập, chuyện đã thành bạo lực gia đình: ưu tiên an toàn, gọi 113 khi nguy hiểm, báo chính quyền xã phường, hội phụ nữ và người thân. Nhờ người thân hoà giải thì chọn một người kín đáo, không đứng hẳn về một bên, và không kể chuyện cho cả họ hàng.
Câu hỏi thường gặp
Ngoại tình tư tưởng có được tính là ngoại tình không?
Mỗi người, mỗi nhà nhìn khác nhau. Nhưng với nhiều người, cảm giác bị thay thế về tình cảm còn đau hơn cả một lần lỡ bước. Điều đáng quan tâm không phải gọi tên gì, mà là nó đang lấy đi chỗ của hôn nhân.
Chỉ nhắn tin tâm sự với bạn khác giới có sao không?
Nhắn tin với bạn khác giới là bình thường. Nó đáng để nhìn lại khi mình kể với người ấy những chuyện không kể với vợ chồng, mong chờ tin nhắn, giấu đi hoặc xoá tin nhắn khi về nhà.
Muốn dừng nhưng vẫn phải gặp người ấy ở chỗ làm thì sao?
Giữ mọi trao đổi ở đúng việc chung, không nói chuyện riêng, không ăn trưa riêng, không nhắn ngoài giờ. Sự lùi lại đều đặn hiệu quả hơn một cuộc nói chuyện chia tay. Nếu vẫn khó, nên gặp chuyên gia.
Có bắt buộc phải kể với vợ hoặc chồng không?
Không có câu trả lời chung. Kể thật giúp hai người cùng sửa chỗ trống, nhưng cần làm khi mình đã dừng lại và kể có trách nhiệm. Nhiều cặp chọn nói chuyện này có chuyên gia tư vấn hôn nhân ngồi cùng.
Nghi chồng ngoại tình tư tưởng có nên xem điện thoại không?
Không nên. Đọc trộm hay cài phần mềm theo dõi không làm người kia quay về mà còn khiến mình rơi vào vòng nghi ngờ. Nói thẳng về điều mình thấy và cảm giác của mình là cách tôn trọng và hiệu quả hơn.
Sau ngoại tình tư tưởng hôn nhân có tốt lại được không?
Nhiều cặp tốt lại được, nhất là khi người trong cuộc thật sự dừng lại và cả hai cùng nhìn vào chỗ trống đã có từ trước. Thường cần vài tháng tới lâu hơn, và có người ngoài đồng hành sẽ dễ hơn.