Áp lực công việc kéo dài ảnh hưởng tới hôn nhân theo cách âm thầm: người chịu áp lực cáu gắt, rút vào im lặng, mang việc về nhà, còn người kia thấy mình bị bỏ rơi hoặc thành chỗ trút giận. Nhận ra sớm, gọi tên chuyện đang xảy ra mà không đổ lỗi, chia bớt gánh trong nhà và vạch lại ranh giới giữa việc với nhà là những việc hai vợ chồng làm được ngay. Áp lực không phải lỗi của ai, nhưng cách hai người đối xử với nhau trong lúc áp lực là chuyện hai người chọn được.
Có khi là mùa quyết toán, có khi là một dự án kéo dài nửa năm, có khi là một sếp khó, có khi là kinh doanh riêng luôn trong tình trạng căng. Có khi cả hai cùng chịu áp lực một lúc. Bài này đi qua dấu hiệu nhận ra, vì sao áp lực lan sang hôn nhân, cách nói chuyện, cách chia việc, câu nên tránh, và lúc nào cần người ngoài.
Áp lực công việc lan sang hôn nhân như thế nào
Người chịu áp lực lâu ngày thường không còn sức cho những việc ngoài công việc. Về nhà, họ chỉ muốn yên, không muốn nghe thêm vấn đề nào, kể cả chuyện con, chuyện nhà. Có người cáu với bạn đời vì những chuyện rất nhỏ, rồi sau đó hối hận. Có người vẫn ngồi đó nhưng đầu óc ở chỗ làm, tay cầm điện thoại trả lời tin nhắn công việc tới khuya. Chuyện chăn gối, chuyện trò, đi chơi chung đều thưa dần.
Người bạn đời thì lúc đầu thông cảm, nhận thêm việc nhà, kiên nhẫn chờ "qua đợt này". Nhưng khi "đợt này" kéo dài hết tháng này sang tháng khác, sự thông cảm cạn dần. Họ bắt đầu thấy mình như người ở trọ, hoặc thấy mình là chỗ để người kia trút những bực bội mang từ chỗ làm về. Người chịu áp lực lại thấy bạn đời không hiểu cho mình, đòi hỏi đúng lúc mình kiệt sức nhất. Hai người cùng mệt, cùng thấy không được hiểu, và khoảng cách cứ thế lớn lên dù không ai muốn.
Dấu hiệu cho thấy áp lực đang ăn vào hôn nhân
Cuộc nói chuyện chỉ còn là chuyện việc. Hai người chỉ trao đổi lịch đón con, tiền điện, việc cần làm. Không còn hỏi nhau một câu về cảm xúc, không còn kể nhau nghe chuyện vui trong ngày. Nhìn lại một tuần, khó nhớ ra lần nào hai người cười với nhau.
Cáu gắt vì chuyện nhỏ lặp lại. Cái cốc để sai chỗ, cái điện thoại đổ chuông cũng thành cớ cãi. Sau đó lại xin lỗi, rồi hôm sau lại thế. Con cái bắt đầu dè dặt, nhìn sắc mặt bố hoặc mẹ trước khi nói chuyện.
Công việc chiếm cả giờ ăn, giờ ngủ. Điện thoại công việc ở bàn ăn, laptop mở trên giường, cuối tuần vẫn họp.
Một người gánh gần hết việc nhà mà không được nói ra. Người không chịu áp lực lặng lẽ làm hết, rồi tích tụ tủi thân.
Ngại về nhà hoặc ngại người kia về. Khi về nhà trở thành một áp lực thêm, hoặc khi nghe tiếng xe người kia về lại thấy căng thẳng, đó là dấu hiệu đáng để ý. Một hai dấu hiệu trong số này là chuyện thường của những tuần bận. Nhiều dấu hiệu cùng lúc, kéo dài hơn một hai tháng, thì đã đến lúc hai người cần ngồi lại với nhau.
Nói với nhau về áp lực: các bước
Áp lực công việc khó biến mất trong ngày một ngày hai. Nhưng hai người có thể đổi cách ở cạnh nhau trong lúc áp lực, bắt đầu từ một cuộc nói chuyện thẳng thắn.
- Chọn lúc cả hai tương đối bình tĩnh, không phải ngay sau khi người kia vừa đi làm về hay vừa cãi nhau.
- Người lo lắng mở lời bằng điều mình thấy và điều mình cảm, không kết tội: "Mấy tháng nay em thấy anh mệt lắm, hai đứa mình cũng ít nói chuyện. Em nhớ anh, và em lo cho anh."
- Người chịu áp lực nói thật mức độ: việc gì đang đè nặng, kéo dài tới khi nào, có thấy lối ra không. Đừng chỉ nói "không sao, qua đợt này".
- Cùng tìm xem cái gì trong nhà giảm được: việc nào bỏ được, việc nào đơn giản hoá, việc nào nhờ người khác, để người đang căng có chỗ thở mà người kia không phải gánh hết.
- Thống nhất một vài ranh giới: giờ nào không mở điện thoại công việc, bữa tối nào là của gia đình, cuối tuần dành nửa ngày không làm việc.
- Hẹn xem lại sau vài tuần: điều gì đã đỡ, điều gì chưa. "Hai tuần nữa mình ngồi lại xem cách này có ổn không nhé."
Mục tiêu không phải là làm hết áp lực, mà là để áp lực không còn chen giữa hai người. Khi hai người cùng nhìn nó như một thứ từ bên ngoài, họ dễ đứng cùng phía hơn.
Chia bớt gánh mà không làm người kia kiệt sức
Khi một người chịu áp lực, người kia thường tự nhiên nhận thêm việc. Điều này tốt trong một thời gian ngắn, nhưng nếu kéo dài mà không được ghi nhận, người nhận thêm việc sẽ kiệt sức hoặc tủi thân. Vì vậy cần nói rõ phần việc đã đổi, trong bao lâu, và người chịu áp lực vẫn giữ những phần việc nào. "Đợt này em lo đưa đón con, nhưng tối thứ bảy anh nấu cơm và chơi với con nhé."
Người chịu áp lực cũng nên ghi nhận thành lời, đều đặn: "Cảm ơn em đợt này gánh nhiều quá. Anh thấy hết." Lời ghi nhận không làm bớt việc, nhưng làm việc nhẹ đi. Nếu điều kiện cho phép, có thể nhờ ông bà, người thân, hoặc thuê người giúp một số việc trong giai đoạn căng nhất, để không ai trong hai người phải gồng quá sức. Khi cả hai cùng chịu áp lực, càng cần cắt bớt những việc không thật cần, như bữa cơm cầu kỳ, nhà phải luôn gọn, và bớt nhận lời các việc ngoài gia đình trong một thời gian. Hai người cũng nên chọn trước một thời điểm để trả lại phần việc đã đổi, ví dụ khi dự án kết thúc hay sau mùa quyết toán. Có mốc trả lại, người đang gánh thêm biết mình không phải gánh mãi, còn người đang căng biết mình được đỡ chứ không bị miễn hẳn.
Những câu nên tránh khi đang căng
Áp lực làm người ta mất kiên nhẫn, và những câu dưới đây hay bật ra ở cả hai phía.
- "Anh mệt lắm, đừng nói gì nữa." Có lúc cần yên thật, nhưng nói theo cách khác: "Anh đang mệt quá, cho anh nghỉ nửa tiếng rồi mình nói chuyện nhé."
- "Ai đi làm chẳng mệt, có mình anh à?" So sánh mệt mỏi giữa hai người biến chuyện chia sẻ thành cuộc thi ai khổ hơn.
- "Công việc quan trọng hơn gia đình à?" Câu hỏi đẩy người kia vào thế phải chọn, trong khi họ đang cố giữ cả hai.
- "Em thì biết gì về công việc của anh." Câu này gạt bạn đời ra khỏi đời sống của mình.
- "Nghỉ quách việc đi cho xong." Nghỉ việc là quyết định lớn, không nên nói ra như lời giận dỗi.
Khi lỡ trút giận lên bạn đời, xin lỗi và nói rõ cơn giận không phải vì họ: "Lúc nãy anh gắt là vì chuyện ở công ty, không phải tại em. Anh xin lỗi."
Khi chỉ một người thấy có vấn đề
Người chịu áp lực đôi khi không nhận ra mình đã thay đổi. Họ thấy mình chỉ đang làm việc chăm chỉ cho gia đình, và mọi lời nhắc của bạn đời nghe như đòi hỏi. Người kia thì thấy rõ sự xa cách nhưng nói mãi không được nghe. Trong trường hợp này, thay vì nói chung chung "anh thay đổi rồi", nên nói những điều cụ thể đã quan sát: "Ba tuần nay mình chưa ăn tối cùng nhau bữa nào, con hỏi bố đâu mãi." Ví dụ cụ thể khó phủ nhận hơn lời nhận xét chung.
Người lo lắng cũng có thể giữ những thói quen nhỏ của mình như nhắn một tin hỏi han, để sẵn bữa tối, mà không chờ được đáp lại ngay. Ngược lại, người chịu áp lực khi nhận ra mình đã xa nhà quá lâu có thể chủ động mở lời trước: "Dạo này anh mải việc quá, bỏ bê em với con. Anh muốn sửa, em nói anh nghe em cần gì nhất."
Khi nào cần người ngoài giúp
Áp lực kéo dài có thể dẫn tới kiệt sức thật sự. Nếu một người mất ngủ triền miên, đau đầu, mệt mỏi dù đã nghỉ, mất hứng thú với mọi thứ, uống rượu hay dùng chất kích thích để chịu đựng, hoặc có ý nghĩ chán sống, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đây không phải sự yếu đuối, mà là dấu hiệu cơ thể và tinh thần đã quá tải. Nếu có lời nói hay dấu hiệu tự làm hại bản thân, không để người đó một mình và tìm trợ giúp y tế ngay.
Nếu vợ chồng cãi nhau liên tục quanh chuyện công việc và thời gian, hai người có thể gặp chuyên gia tư vấn hôn nhân – gia đình để cùng nhìn lại cách sống. Còn khi áp lực bị trút lên người nhà thành chửi bới, đập phá, đánh đập hay đe doạ, đó là bạo lực gia đình chứ không phải "do mệt". An toàn của người bị trút giận và con cái đi trước: có thể báo công an qua số 113, chính quyền xã hoặc phường, hội phụ nữ hay người thân tin cậy.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao phân biệt áp lực tạm thời với kiệt sức?
Áp lực tạm thời có điểm kết thúc và người đó vẫn hồi phục khi được nghỉ. Kiệt sức thì kéo dài, nghỉ vẫn không lại sức, kèm mất ngủ, mất hứng thú, cáu gắt thường xuyên. Khi nghi ngờ kiệt sức, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Chồng mang việc về nhà làm tới khuya thì vợ nên nói thế nào?
Nói điều mình thấy và điều mình cần, không kết tội. Đề nghị một ranh giới cụ thể như bữa tối không có điện thoại công việc hoặc tắt máy sau một giờ nhất định, rồi cùng thử trong vài tuần và xem lại.
Cả hai vợ chồng cùng áp lực công việc thì làm sao?
Cắt bớt những việc không thật cần trong nhà, nhờ thêm người giúp nếu được, và thay phiên nhau làm người vững. Giữ một khoảng nhỏ mỗi ngày để hỏi han nhau, dù chỉ mười phút trước khi ngủ.
Có nên khuyên vợ hoặc chồng nghỉ việc vì áp lực quá lớn không?
Nghỉ việc là quyết định lớn, ảnh hưởng tới thu nhập và sự nghiệp. Nên bàn kỹ trong lúc bình tĩnh, cân nhắc các phương án như đổi bộ phận, giảm việc, tìm việc khác trước khi nghỉ. Không nên đưa ra như lời giận dỗi.
Bị bạn đời trút giận vì chuyện ở công ty thì phản ứng thế nào?
Khi đang căng, tránh cãi lại ngay. Đợi lúc bình tĩnh, nói rõ cảm giác của mình và đề nghị cách khác để người kia xả áp lực. Nếu trút giận thành chửi bới, đe doạ hay đánh đập, đó là bạo lực, cần đặt an toàn lên trước.
Làm sao giữ thời gian cho nhau khi cả hai đều bận?
Gắn thời gian riêng vào những việc sẵn có như cùng ăn sáng, cùng đi bộ sau bữa tối, nói chuyện trước khi ngủ. Ngắn mà đều thường giữ được hơn những buổi dài thất thường. Thống nhất không mở điện thoại công việc trong những khoảng ấy.